Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
परिगणित गुणों और दोषोंमेंसे अमुक गुण या दोष पहले कहना चाहिये और अमुकको पीछे कहना अभीष्ट है। इस प्रकार जो पूर्वापरके क्रमका विचार होता है, उसका नाम क्रम है और जिस वाकयमें ऐसा क्रम हो, उस वाक्यको वाक्यतवेत्ता विद्वान् क्रमयुक्त कहते हैं ।। धर्मकामार्थमोक्षेषु प्रतिज्ञाय विशेषत: । इदं तदिति वाक्यान्ते प्रोच्यते स विनिर्णय:,धर्म, अर्थ, काम और मोक्षके विषयमें किसी एकका विशेषरूपसे प्रतिपादन करनेकी प्रतिज्ञा करके प्रवचनके अन्तमें “यही वह अभीष्ट विषय है” ऐसा कहकर जो सिद्धान्त स्थिर किया जाता है, उसीका नाम निर्णय है
bhīṣma uvāca | dharmakāmārthamokṣeṣu pratijñāya viśeṣataḥ | idaṃ tad iti vākyānte procyate sa vinirṇayaḥ ||
ভীষ্মে ক’লে—গণনা কৰা গুণ-দোষৰ ভিতৰত কোনটো গুণ বা দোষ আগতে ক’ব লাগে আৰু কোনটো পাছত—এইদৰে পূৰ্বাপৰ ক্ৰমৰ যি বিচাৰ, তাৰ নাম ‘ক্রম’; আৰু যি বাক্যত এনে ক্ৰম থাকে, বাক্যতত্ত্বজ্ঞানী পণ্ডিতসকলে তাক ‘ক্রমযুক্ত’ বুলে। পুনৰ ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ—এই বিষয়সমূহৰ ভিতৰত কোনো এটাক বিশেষভাৱে স্থাপন কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰি, উপদেশৰ অন্তত “এইটোৱেই সেই অভিপ্ৰেত বিষয়” বুলি কৈ যি সিদ্ধান্ত স্থিৰ কৰা হয়, তাকেই ‘বিনিৰ্ণয়’ (চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত) কোৱা হয়।
भीष्य उवाच