Shloka 14
Śuka’s Manifestation from the Araṇi (Āraṇeya-janma) — शुकजन्म (आरणेय-सम्भव)
अन्योन्यमतिवर्तन्ते अन्योन्यस्पर्थिनस्तथा । ते वध्यमाना हान्योन्यं गुणै्हारिभिरव्ययै:
anyonyam ativartante anyonya-sparthinas tathā | te vadhyamānā hy anyonyaṁ guṇair hāribhir avyayaiḥ, pṛthvīnātha |
যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে—হে পৃথ্বীনাথ! প্ৰাণীসকলে নিৰন্তৰ একে অন্যক অতিক্ৰম কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু পৰস্পৰ স্পৰ্ধাত থাকে। নিজৰ আচৰণৰ ফলত আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ থাকিলেও, মোহক আৰু যেন ক্ষয়হীন গুণসমূহৰ (বিষয়-আকৰ্ষণৰ) টানত তেওঁলোকে তথাপি পুনৰ পৰস্পৰক আক্ৰমণ কৰে।
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse diagnoses the root of social strife: beings, captivated by attractive sense-objects and the play of guṇas, fall into rivalry, envy, and mutual harm—even while suffering the consequences. Ethical restraint and discernment are implied as the remedy.
In a didactic exchange within Śānti Parva, the sage Yājñavalkya addresses a king (“lord of the earth”), explaining why creatures repeatedly clash with one another: mutual competition and the irresistible pull of alluring objects drive them into continual conflict.