Shloka 2
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
ऋते तु पुरुष नेह स्त्री गर्भ धारयत्युत । ऋते स्त्रियं न पुरुषो रूप॑ निर्वर्त येत् तथा
ṛte tu puruṣa neha strī garbhaṃ dhārayaty uta | ṛte striyaṃ na puruṣo rūpaṃ nirvartayeta tathā ||
জনকে ক’লে—এই জগতত পুৰুষ নাথাকিলে স্ত্ৰী গৰ্ভ ধাৰণ কৰিব নোৱাৰে; তেনেদৰে স্ত্ৰী নাথাকিলে পুৰুষেও কোনো দেহ-ৰূপ প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰে। সেয়ে দেহধাৰী জীৱনৰ উৎপত্তি পৰস্পৰ-আশ্ৰয়ৰ দ্বাৰাই, একক স্বতন্ত্ৰ কৰ্তৃত্বে নহয়।
जनक उवाच
Educational Q&A
That embodied existence and lineage arise through reciprocal dependence of man and woman; neither can claim complete, solitary agency in producing embodied life.
King Janaka is speaking in a didactic context in the Śānti Parva, using the example of conception and bodily formation to illustrate interdependence and the conditions required for worldly manifestation.