Shloka 18
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
मासोपवासी मूलाशी फलाहारस्तथैव च । वायुभक्षो<म्बुपिण्याकदधिगोमय भोजन:
māsopavāsī mūlāśī phalāhāras tathaiva ca | vāyubhakṣo 'mbupiṇyākadadhigomaya-bhojanaḥ ||
বসিষ্ঠে ক’লে— কিছুমানে এক মাহ ধৰি নিৰন্তৰ উপবাস কৰে; কিছুমানে কন্দ-মূল খাই জীৱন ধাৰে, আৰু কিছুমানে ফলাহাৰেই থাকে। কিছুমানে কেৱল বায়ু-জলতে নিৰ্বাহ কৰে; আৰু কিছুমানে তিলৰ খৈল, দই বা গোময় পৰ্যন্তকো আহাৰ কৰে— তপস্যাৰ চূড়ান্ত সীমা দেখুৱাই।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the intensity and variety of ascetic disciplines (tapas) as a means of cultivating self-mastery and detachment—showing endurance, restraint in diet, and willingness to accept extreme simplicity for a higher ethical-spiritual aim.
Vasiṣṭha is describing an ascetic’s regimen, listing different modes of subsistence—month-long fasting, living on roots or fruits, surviving on air and water, or taking very austere foods like sesame-cake, curd, or cow-dung—to illustrate the person’s rigorous practice.