Shloka 31
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
सयक्षभूतगन्धर्वे सकिन्नरमहोरगे । सचारणपिशाचे वै सदेवर्षिनिशाचरे
sa-yakṣa-bhūta-gandharve sa-kinnara-mahorage | sa-cāraṇa-piśāce vai sa-devarṣi-niśācare, naraśreṣṭha! trīṣu lokeṣu yāvanto deha-dhāriṇaḥ santi, teṣāṃ sarveṣāṃ dehaḥ eṣām eva tattvānāṃ samudāya iti draṣṭavyaḥ | yatra yatra mūrtimat padārthaḥ dṛśyate, tatra tatra eṣām eva tattvānāṃ darśanam bhavati ||
বসিষ্ঠে ক’লে—হে নৰশ্ৰেষ্ঠ! যক্ষ, ভূত, গন্ধৰ্ব, কিন্নৰ, মহোৰগ, চাৰণ, পিশাচ, দেৱৰ্ষি আৰু নিশাচৰ—ইহঁতৰ মাজতো; আৰু প্ৰকৃততে ত্ৰিলোকৰ সকলো দেহধাৰীৰ মাজতেই—দেহক এই তত্ত্বসমূহৰ সমষ্টি বুলিয়েই বুজিব লাগে। যি কোনো মূৰ্ত দেহৰূপ দেখা যায়, সৰ্বত্ৰ এই তত্ত্বসমূহৰেই কাৰ্য প্ৰকাশ পায়।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
All embodied beings—divine, human, or otherwise—are constituted by the same fundamental tattvas; therefore the body is an aggregate of shared elements, a view meant to reduce pride, hatred, and caste/species-based contempt.
Vasiṣṭha instructs the listener (addressed as 'naraśreṣṭha') in a contemplative, Sāṅkhya-like analysis: he lists many classes of beings to emphasize that across the three worlds, every tangible form is built from the same constituents.