Shloka 19
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
सांख्ये च पल्यते शास्त्रे नामभिरबहुधात्मक: । विचित्ररूपो विश्वात्मा एकाक्षर इति स्मृत:
sāṅkhye ca palyate śāstre nāmabhir bahudhātmakaḥ | vicitrarūpo viśvātmā ekākṣara iti smṛtaḥ ||
বসিষ্ঠ ক’লে—সাংখ্যশাস্ত্ৰতো সেই তত্ত্বৰ বৰ্ণনা বহু নাম আৰু বহু ভাৱে কৰা হৈছে। তাক বিচিত্ৰৰূপধাৰী, বিশ্বাত্মা আৰু ‘একাক্ষৰ’ (অক্ষৰ ব্ৰহ্ম) বুলি স্মৰণ কৰা হয়। অসংখ্য নাম-ৰূপত প্ৰকাশ পাইলেও সি একেই সৰ্বব্যাপী তত্ত্ব; সিয়েই ত্ৰিলোক সৃষ্টি কৰে আৰু তাতেই ব্যাপ্ত থাকে—সেইবাবে তাক ‘বিশ্বৰূপ’ বুলি বুজা যায়।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the ultimate Reality is one, yet spoken of in many ways: it is called the cosmic Self and the imperishable ‘single syllable.’ Diversity of names and forms does not contradict unity; rather, the One appears manifold while remaining all-pervading.
Vasiṣṭha is instructing his listener in a philosophical context within Śānti Parva, aligning Sāṅkhya discourse with broader Mahābhārata teaching: the supreme principle is described through multiple epithets to guide understanding of creation and pervasion.