Shloka 33
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
श्लेष्ममूत्रपुरीषे च तीव्रगन्धसमन्विते । शुक्रशोणितसंघाते मज्जास्नायुपरिग्रहे
śleṣma-mūtra-purīṣe ca tīvra-gandha-samanvite | śukra-śoṇita-saṅghāte majjā-snāyu-parigrahe ||
ভীষ্ম ক’লে—এই দেহ শ্লেষ্মা, মূত্ৰ আৰু বিষ্ঠাৰে পূৰ্ণ, তীব্ৰ দুৰ্গন্ধে আচ্ছন্ন; কেৱল শুক্ৰ-শোণিতৰ সংঘাতৰ পৰা গঠিত আৰু মজ্জা-স্নায়ুৰে বাঁধা এক অশুচি পাত্ৰ—ইয়াতেই জীৱে বাস কৰিবলগীয়া হয়। এই কথা জানি, পৰম হিতৰূপ আত্মাক বুজি, তাক লাভ কৰিবলৈ শাস্ত্ৰোক্ত যোগসাধনা শিকিব লাগে।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse cultivates dispassion (vairāgya) by emphasizing the body’s impure, composite nature, urging the seeker to turn toward ātma-jñāna (knowledge of the Self) and śāstra-taught yogic disciplines as the true means to the highest good.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and liberation-oriented wisdom. Here he describes the foul constituents of embodied existence to redirect the king’s attention from worldly attachment to spiritual practice and Self-realization.