Shloka 106
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
समस्त ब्राह्मण, देवता और शान्तिका अनुभव करनेवाले लोग उसी अनन्त, अच्युत, ब्राह्मणहितैषी तथा परमदेव परमात्माकी स्तुति-प्रार्थना करते हैं। उनके गुणोंका चिन्तन करते हुए उनकी महिमाका गान करते हैं। योगमें उत्तम सिद्धिको प्राप्त हुए योगी तथा अपार ज्ञानवाले सांख्यवेत्ता पुरुष भी उसीके गुण गाते हैं ।।
amūrtes tasya kaunteya sāṅkhyaṁ mūrtir iti śrutiḥ | abhiśñānāni tasyāhur mataṁ hi bharatarṣabha ||
ভীষ্ম ক’লে—কৌন্তেয়! পৰমাত্মা স্বৰূপতে নিৰাকাৰ হ’লেও, তেওঁক উপলব্ধি কৰাৰ উপায় হিচাপে ‘সাংখ্য’ক এক প্ৰকাৰ ‘মূর্তি’ বুলি শ্ৰুতি ক’য়। ঋষিসকলে তেওঁক চিনিবলৈ কিছুমান লক্ষণ বৰ্ণনা কৰে; হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ, এইয়েই স্থিৰ সিদ্ধান্ত। এই প্ৰসঙ্গত সকলো ব্ৰাহ্মণ, দেৱতা, শান্তি-সাধক, সিদ্ধ যোগী আৰু গভীৰ সাংখ্যজ্ঞ—সকলোৱে সেই অনন্ত, অচ্যুত, ব্ৰাহ্মণহিতৈষী পৰমদেৱ পৰমাত্মাৰ স্তৱ-প্ৰাৰ্থনা কৰে, তেওঁৰ গুণ চিন্তা কৰে আৰু তেওঁৰ মহিমা গায়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Supreme is ultimately formless, yet tradition allows a practical ‘form’ of approach through Sāṅkhya—discriminative knowledge that analyzes reality and guides recognition of the Divine through defining characteristics rather than physical embodiment.
In the Śānti Parva instruction, Bhīṣma continues teaching Yudhiṣṭhira about the highest principles: how diverse spiritual authorities (śruti, yogins, sāṅkhyas) converge in praising the Supreme, and how philosophical discernment functions as an accepted means to apprehend the formless Absolute.