Previous Verse

Shloka 293

Vasiṣṭha–Karāla-Janaka Saṃvāda: Aśuddha-Sevana, Guṇa-Dr̥ṣṭi, and Sāṃkhya–Yoga Ekārthatā

Mahābhārata 12.293

ब्राह्मण इन्द्रियसंयमसे, क्षत्रिय युद्धमें विजय पानेसे, वैश्य न्यायपूर्वक उपार्जित धनसे और शाूद्र सदा सेवाकार्यमें कुशलताका परिचय देनेसे शोभा पाता है ।।

brāhmaṇa indriya-saṁyama-se, kṣatriya yuddha-meṁ vijaya pāne-se, vaiśya nyāya-pūrvaka upārjita dhana-se, śūdra sadā sevā-kārya-meṁ kuśalatā kā paricaya dene-se śobhā pāta hai. iti śrīmahābhārate śānti-parvaṇi mokṣa-dharma-parvaṇi parāśara-gītāyāṁ trinavaty-adhika-dviśatatamo 'dhyāyaḥ.

পৰাশৰে ক’লে—ব্ৰাহ্মণ ইন্দ্ৰিয়সংযমে, ক্ষত্ৰিয় যুদ্ধত বিজয়ে, বৈশ্য ন্যায়সঙ্গতভাৱে উপাৰ্জিত ধনে, আৰু শূদ্ৰ সদায় সেৱাকৰ্মৰ কুশলতাৰে শোভিত হয়। এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ শান্তিপৰ্বৰ মোক্ষধৰ্মপৰ্বত পৰাশৰগীতাৰ ২৯৩তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

ब्राह्मणःa Brahmin
ब्राह्मणः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Singular
इन्द्रियसंयमेनby restraint of the senses
इन्द्रियसंयमेन:
Karana
TypeNoun
Rootइन्द्रियसंयम
FormMasculine, Instrumental, Singular
क्षत्रियःa Kshatriya
क्षत्रियः:
Karta
TypeNoun
Rootक्षत्रिय
FormMasculine, Nominative, Singular
युद्धेin battle
युद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Locative, Singular
विजयेनby victory
विजयेन:
Karana
TypeNoun
Rootविजय
FormMasculine, Instrumental, Singular
वैश्यःa Vaishya
वैश्यः:
Karta
TypeNoun
Rootवैश्य
FormMasculine, Nominative, Singular
न्यायपूर्वकम्in a lawful/just manner
न्यायपूर्वकम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootन्यायपूर्वक
उपार्जितेनearned/acquired
उपार्जितेन:
Karana
TypeAdjective
Rootउपार्जित
FormNeuter, Instrumental, Singular
धनेनby wealth
धनेन:
Karana
TypeNoun
Rootधन
FormNeuter, Instrumental, Singular
शूद्रःa Shudra
शूद्रः:
Karta
TypeNoun
Rootशूद्र
FormMasculine, Nominative, Singular
सदाalways
सदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसदा
सेवाकार्येin service-work
सेवाकार्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसेवाकार्य
FormNeuter, Locative, Singular
कौशलेनby skill
कौशलेन:
Karana
TypeNoun
Rootकौशल
FormNeuter, Instrumental, Singular
शोभतेshines/is adorned
शोभते:
TypeVerb
Rootशुभ्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
श्रीमहाभारतेin the (holy) Mahabharata
श्रीमहाभारते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहाभारत
FormNeuter, Locative, Singular
शान्तिपर्वणिin the Shanti Parva
शान्तिपर्वणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशान्तिपर्वन्
FormNeuter, Locative, Singular
मोक्षधर्मपर्वणिin the Moksha-dharma section
मोक्षधर्मपर्वणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमोक्षधर्मपर्वन्
FormNeuter, Locative, Singular
पराशरगीतायाम्in the Parashara-gita
पराशरगीतायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपराशरगीता
FormFeminine, Locative, Singular
त्रिनवत्यधिकद्विशततमःthe 293rd
त्रिनवत्यधिकद्विशततमः:
TypeAdjective
Rootत्रिनवत्यधिकद्विशततम
FormMasculine, Nominative, Singular
अध्यायःchapter
अध्यायः:
TypeNoun
Rootअध्याय
FormMasculine, Nominative, Singular

पराशर उवाच

P
Parāśara
B
Brāhmaṇa
K
Kṣatriya
V
Vaiśya
Ś
Śūdra
M
Mahābhārata
Ś
Śānti Parva
M
Mokṣa-dharma Parva
P
Parāśara-gītā

Educational Q&A

Each social role is ‘adorned’ by excellence in its defining dharma: sense-restraint for the brāhmaṇa, victorious protection through martial success for the kṣatriya, just and lawful wealth-creation for the vaiśya, and skilled, reliable service for the śūdra. The verse frames dignity as arising from disciplined fulfillment of one’s responsibilities rather than mere status.

Within the Mokṣa-dharma section of Śānti Parva, the sage Parāśara is delivering a didactic discourse (Parāśara-gītā). This verse functions as a summarizing statement and chapter colophon, closing the adhyāya by restating the ethical markers of excellence for the four varṇas.