Shloka 22
Vasiṣṭha on Saṃsāra, Guṇas, and Misattributed Agency
Mahābhārata 12.292
जिसका सदाचार एवं सत्कर्म कभी लुप्त नहीं होता, वह ब्राह्मण (अग्निहोत्र न करनेपर भी) अन्निहोत्री ही है। सदाचारका ठीक-ठीक पालन होनेपर अग्निहोत्र न हो सके तो भी अच्छा है; किंतु सदाचारका त्याग करके केवल अग्निहोत्र करना कदापि कल्याणकारी नहीं है।।
agnir ātmā ca mātā ca pitā janayitā tathā | guruś ca naraśārdūla paricaryā yathātatham ||
যাৰ সদাচাৰ আৰু সৎকৰ্ম কেতিয়াও লোপ নাপায়, সেই ব্ৰাহ্মণ (অগ্নিহোত্ৰ কৰিব নোৱাৰিলেও) অগ্নিহোত্ৰী বুলিয়েই গণ্য। সদাচাৰ যথাৱিধি পালন কৰি অগ্নিহোত্ৰ নোহোৱাও শ্ৰেয়; কিন্তু সদাচাৰ ত্যাগ কৰি কেৱল অগ্নিহোত্ৰ কৰা কেতিয়াও মঙ্গলজনক নহয়। আৰু, হে নৰশাৰ্দূল! অগ্নি, আত্মা, মাতা, জন্মদাতা পিতা আৰু গুৰু—ইহঁত সকলোকে যথাযোগ্যভাৱে সেৱা কৰিব লাগে।
पराशर उवाच
Educational Q&A
Ethical discipline (sadācāra) is superior to mere ritual performance: if ritual like Agnihotra cannot be done, maintaining right conduct still upholds dharma; but ritual without morality is not spiritually beneficial. One should also render proper service to Agni, oneself (through self-discipline), mother, father, and guru.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, the sage Parāśara addresses the listener (honorifically, ‘naraśārdūla’) and lays down a hierarchy of values: conduct and service-based duties are emphasized over external ritualism, framing dharma as lived responsibility toward sacred fire, self, parents, and teacher.