Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः

Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry

स्वभावसिद्धमेवैतद्‌ यदिमान्‌ सृजते गुणान्‌ | ऊर्णनाभिर्य था सूत्र विज्ञेयास्तन्तुवद्‌ गुणा:,जैसे मकड़ी जाला बुनती है, उसी प्रकार बुद्धि गुणोंकी सृष्टि करती है--यह स्वभावसिद्ध है। अतएव गुणोंको जालेके समान और बुद्धिको मकड़ीके समान जानना चाहिये

svabhāva-siddham evaitad yad imān sṛjate guṇān | ūrṇanābhir yathā sūtraṁ vijñeyās tantuvad guṇāḥ ||

এইটোও স্বভাৱসিদ্ধ যে বুদ্ধিয়েই এই গুণসমূহ সৃষ্টি কৰে। যেনেকৈ মাকড়সাই নিজৰ পৰা সূতা উলিয়ায়, তেনেকৈ গুণসমূহ তন্তুৰ দৰে—বুদ্ধিৰ পৰাই উৎপন্ন—বুলি জানিব লাগে।

स्वभावसिद्धम्naturally established, innate
स्वभावसिद्धम्:
Karta
TypeAdjective
Rootस्वभावसिद्ध
FormNeuter, Nominative, Singular
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
यत्that which
यत्:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative, Singular
इमान्these
इमान्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Accusative, Plural
सृजतेcreates, produces
सृजते:
TypeVerb
Rootसृज्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
गुणान्qualities (gunas)
गुणान्:
Karma
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Accusative, Plural
ऊर्णनाभिःa spider
ऊर्णनाभिः:
Karta
TypeNoun
Rootऊर्णनाभि
FormMasculine, Nominative, Singular
यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
सूत्रम्thread
सूत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootसूत्र
FormNeuter, Accusative, Singular
विज्ञेयाःto be known, should be understood
विज्ञेयाः:
TypeAdjective
Rootवि-ज्ञा
FormGerundive (तव्य/य), Masculine, Nominative, Plural
तन्तुवत्like threads
तन्तुवत्:
TypeIndeclinable
Rootतन्तु + वत्
गुणाःqualities (gunas)
गुणाः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Nominative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Ū
ūrṇanābhi (spider)
S
sūtra (thread)
G
guṇa (qualities)