Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

इन्द्रेण वृत्रवधः, ब्रह्महत्याया अनुगमनम्, तथा च विभाजन-निवासविधानम्

Indra’s defeat of Vṛtra; pursuit by Brahmahatyā; allocation of her abodes

अप्रमादाद्‌ भयं रक्षेत्‌ ध्वासं क्षेत्रज्ञणीलनात्‌ इच्छां द्वेषं च काम॑ च धैर्येण विनिवर्तयेत्‌,अप्रमादसे भयको दूर करे, आत्माके चिन्तनसे श्वासकी रक्षा करे अर्थात्‌ प्राणायाम करे और थीैर्यके द्वारा इच्छा, द्वेष एवं कामका निवारण करे

apramādād bhayaṁ rakṣet dhvāsaṁ kṣetrajña-nīlanāt | icchāṁ dveṣaṁ ca kāmaṁ ca dhairyeṇa vinivartayet ||

অপ্ৰমাদ—অবহেলা-শূন্য সতৰ্কতা—দ্বাৰা ভয় দূৰ কৰিব লাগে। ক্ষেত্ৰজ্ঞ অৰ্থাৎ আত্মাৰ অন্তৰ্মুখ চিন্তনে শ্বাসক ৰক্ষা আৰু স্থিৰ কৰিব লাগে—অর্থাৎ প্ৰাণায়াম কৰিব লাগে। আৰু ধৈৰ্যৰে ইচ্ছা, দ্বেষ আৰু কাম নিবৃত্ত কৰিব লাগে।

अप्रमादात्from vigilance / from non-negligence
अप्रमादात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअप्रमाद
FormMasculine, Ablative, Singular
भयम्fear
भयम्:
Karma
TypeNoun
Rootभय
FormNeuter, Accusative, Singular
रक्षेत्should protect / should guard
रक्षेत्:
Karta
TypeVerb
Rootरक्ष्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada
ध्वासम्breath (inhalation/exhalation)
ध्वासम्:
Karma
TypeNoun
Rootध्वास
FormMasculine, Accusative, Singular
क्षेत्रज्ञ-निलनात्from absorption/settling in the knower of the field (Self)
क्षेत्रज्ञ-निलनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ-निलन
FormNeuter, Ablative, Singular
इच्छाम्desire
इच्छाम्:
Karma
TypeNoun
Rootइच्छा
FormFeminine, Accusative, Singular
द्वेषम्hatred / aversion
द्वेषम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्वेष
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
कामम्lust / craving
कामम्:
Karma
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Accusative, Singular
धैर्येणby steadfastness / by patience
धैर्येण:
Karana
TypeNoun
Rootधैर्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
विनिवर्तयेत्should restrain / should turn back
विनिवर्तयेत्:
Karta
TypeVerb
Rootवि-नि-वृत् (वर्त्)
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
K
kṣetrajña (Ātman/Self)