राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्
Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum
सम्यग वेदान् प्राप्य शास्त्राण्यधीत्य सम्यग राज्यं पालयित्वा च राजा | चातुर्वर्ण्य स्थापयित्वा स्वधर्मे पूतात्मा वै मोदते देवलोके
samyag vedān prāpya śāstrāṇy adhītya samyag rājyaṁ pālayitvā ca rājā | cāturvarṇyaṁ sthāpayitvā svadharme pūtātmā vai modate devaloke ||
ব্যাসে ক’লে—যি ৰজা যথাযথভাৱে বেদজ্ঞান লাভ কৰি, শাস্ত্ৰ অধ্যয়ন কৰি, ন্যায়নিষ্ঠভাৱে ৰাজ্য পালন কৰি, চাৰিও বৰ্ণক তেওঁলোকৰ নিজ নিজ স্বধৰ্মত স্থাপন কৰি অন্তঃকৰণ শুদ্ধ কৰে—সেই শুদ্ধাত্মা ৰজা দেৱলোকত আনন্দিত হয়। ইয়াত ৰাজধৰ্মক বিদ্যা, ন্যায়শাসন আৰু ধৰ্মব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা আত্মশুদ্ধি আৰু পৰলোকসুখৰ পথ বুলি দেখুওৱা হৈছে।
व्यास उवाच
Right kingship is a synthesis of knowledge and conduct: the ruler should gain Vedic understanding, study śāstric guidance, govern justly, and uphold each group’s proper duties. Such governance purifies the ruler’s inner self and yields heavenly reward.
Vyāsa is instructing on rajadharma within Śānti Parva, describing the qualities and actions by which a king becomes spiritually purified and attains happiness in devaloka after fulfilling his responsibilities on earth.