Shloka 5
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
एवं सर्वेषु भूतेषु गूढो55त्मा न प्रकाशते | दृश्यते त्वग्र्यया बुद्धया सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभि:
evaṁ sarveṣu bhūteṣu gūḍho ’tmā na prakāśate | dṛśyate tv agryayā buddhyā sūkṣmayā sūkṣmadarśibhiḥ || iti tanmayam evedaṁ sarvaṁ sthāvara-jaṅgamam | sarge ca pralaye caiva tasmin nirdiśyate tathā ||
ব্যাসে ক’লে—এইদৰে সকলো জীৱৰ ভিতৰত আত্মা গূঢ় হৈ থাকে; ইন্দ্ৰিয়ৰ আগত সি প্ৰকাশ নাপায়। কিন্তু সূক্ষ্মদৰ্শী মহর্ষিসকলে সূক্ষ্ম আৰু শ্ৰেষ্ঠ বুদ্ধিৰ দ্বাৰা তাক দৰ্শন কৰে। সেয়ে স্থাবৰ-জঙ্গম এই সমগ্ৰ জগত সেই তত্ত্বময়; সৃষ্টিত সকলোৰ উৎপত্তি তাৰ পৰাই বুলি কোৱা হয়, আৰু প্ৰলয়ত সকলোৰ লয়ো তাতেই বুলি নিৰ্দেশ কৰা হয়।
व्यास उवाच
Educational Q&A
The Self is not an object of sensory perception; it is realized only through a purified, subtle, and discerning intellect cultivated by sages. The verse also frames the world-process as arising in creation and returning in dissolution to its underlying source/constituent basis.
In Śānti Parva’s instructional setting, Vyāsa is presenting a contemplative teaching: he explains why the supreme inner reality remains hidden to ordinary perception and how realized seers apprehend it, then links this insight to a broader account of cosmic origination and reabsorption.