Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)

तस्मिन्नुपरते5जो5स्य पीतशब्त्र: प्रकाशते । ऊर्णारूपसवर्णस्य तस्य रूप॑ प्रकाशते,उसके भी लय हो जानेपर योगीको आकाशमें सर्वत्र फैले हुए वायुका ही अनुभव होता है। उस समय वृक्ष और पर्वत आदि अपने समस्त शस्त्रोंको पी जानेके कारण वायुकी “पीतशस्त्र' संज्ञा हो जाती है अर्थात्‌ पृथ्वी, जल और तेजरूप समस्त पदार्थोकी निगलकर वायु केवल आकाशगमें ही आन्दोलित होता रहता है और साधक स्वयं भी ऊनके धागेके समान अत्यन्त छोटा और हलका होकर अपनेको निराधार आकाशगमें वायुके साथ ही स्थित मानता है

tasminn uparate 'jo 'sya pītaśastraḥ prakāśate | ūrṇārūpasavarṇasya tasya rūpaṃ prakāśate ||

ব্যাসে ক’লে—সেই তেজো লয় পালে ‘পীতশস্ত্ৰ’ নামে বায়ু প্ৰকাশ পায়, যেন ই অন্য সকলো শক্তি গিলি পেলাইছে। তেতিয়া যোগীয়ে মুক্ত আকাশত সৰ্বত্র বায়ুৰেই ব্যাপ্ত গতি অনুভৱ কৰে। আৰু তাৰ নিজৰ ৰূপ উণৰ তন্তুৰ দৰে অতি সূক্ষ্ম—হালকা, ক্ষুদ্ৰ, যেন নিৰাধাৰ—প্ৰতীয়মান হয়; আকাশৰ বিশালতাত বায়ুৰ সৈতে একেলগে অৱস্থিত যেন লাগে।

तस्मिन्in that (state/time)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
उपरतेwhen ceased/when subsided
उपरते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootउपरत
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
अजःthe unborn (Brahman/Ātman)
अजः:
Karta
TypeNoun
Rootअज
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्यof this/of him
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
पीतशस्त्रःhaving drunk up the weapons (i.e., having absorbed all material forms)
पीतशस्त्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootपीतशस्त्र
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रकाशतेshines/appears
प्रकाशते:
TypeVerb
Rootकाश्
FormPresent, 3rd, Singular, Ātmanepada
ऊर्णारूपसवर्णस्यof (one) whose color is like the form of wool/thread
ऊर्णारूपसवर्णस्य:
TypeAdjective
Rootऊर्णारूपसवर्ण
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
तस्यof that/of him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
रूपम्form
रूपम्:
Karta
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Nominative, Singular
प्रकाशतेshines/appears
प्रकाशते:
TypeVerb
Rootकाश्
FormPresent, 3rd, Singular, Ātmanepada

व्यास उवाच

V
Vyāsa
T
tejas (fire/radiance principle)
V
vāyu (wind/air principle)
Ā
ākāśa (space/sky)
Ū
ūrṇā (wool thread/filament)