Shloka 9
Adhyāya 222 — ब्रह्मस्थानप्राप्ति: मोक्षधर्मे समत्वव्रतम्
Attaining the Brahman-Station: The Vow of Equanimity in Mokṣadharma
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल १८ “लोक: हैं) द्वाविशर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: सनत्कुमारजीका ऋषियोंको भगवत्स्वरूपका उपदेश देना युधिछिर उवाच केचिदाहुर्द्धिजा लोके त्रिधा राजन्ननेकधा । न प्रत्ययो न चान्यच्च दृश्यते ब्रह्म नैव तत् ।।
yudhiṣṭhira uvāca
kecid āhur dvijā loke tridhā rājan anekadhā |
na pratyayo na cānyac ca dṛśyate brahma naiva tat ||
nānāvidhāni śāstrāṇi yuktāś caiva pṛthagvidhāḥ |
kim adhiṣṭhāya tiṣṭhāmi tan me brūhi pitāmaha ||
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—হে ৰাজন! এই লোকত কিছুমান দ্বিজে তত্ত্বক ত্ৰিবিধ বুলি কয়, আৰু কিছুমানে বহু বিধে বৰ্ণনা কৰে। ক’তো দৃঢ় প্রত্যয় পোৱা নাযায়, আন একো স্পষ্টো দেখা নাযায়; আৰু সেই পৰব্ৰহ্মো প্ৰত্যক্ষ নহয়। শাস্ত্ৰ নানাবিধ, আৰু সিহঁতৰ যুক্তিও ভিন্ন ভিন্ন। সেয়ে পিতামহ! মই কোন ভিত্তি আশ্ৰয় কৰি স্থিৰ থাকিম—কোন সিদ্ধান্ত ধৰি জীৱন যাপন কৰিম—সেয়া মোক কওক।
युधिष्ठिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a classic Mahābhārata concern: when authoritative teachings conflict and the Absolute is not directly perceptible, one should seek a stable basis (adhiṣṭhāna) for life and practice. It motivates Bhīṣma’s subsequent guidance—moving from mere debate among doctrines toward a lived grounding in knowledge, discernment, and a practicable path aligned with dharma.
In Śānti Parva, Yudhiṣṭhira—troubled by competing metaphysical accounts (twofold, threefold, or many principles) and by the indirectness of Brahman—asks Bhīṣma to clarify which standpoint he should adopt. This question sets up the ensuing instruction (including the Sanatkumāra-related teaching in the chapter) that addresses confusion born of doctrinal plurality.