Shloka 36
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
इन्द्रियाण्यपि सूक्ष्माणि दृष्ट््वा पूर्वश्रुतागमात् । चिन्तयन्नानुपर्येति त्रिभिरेवान्वितो गुणै:
indriyāṇy api sūkṣmāṇi dṛṣṭvā pūrvaśrutāgamāt | cintayann ānuparyeti tribhir evānvito guṇaiḥ ||
ভীষ্মে ক’লে—পূৰ্বশ্ৰুত আগমৰ প্ৰমাণে সূক্ষ্ম ইন্দ্ৰিয়সমূহো বুজি, স্বপ্নদৰ্শী পুৰুষ বিষয়সঙ্গৰ ভাবনা কৰি কৰি আৰু সত্ত্ব-ৰজ-তম—এই তিন গুণে যুক্ত হৈ, দেহৰ ভিতৰতে ইচ্ছামতে বিচৰণ কৰে; কিয়নো জাগ্ৰত অৱস্থাত দেখা-শুনা আদিৰ পৰা জন্মা বাসনাৰ বলত শব্দাদি বিষয়ৰ অনুভৱ তাৰ হয়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even in dream, experience is driven by subtle sense-faculties and prior impressions, and it is colored by the three guṇas. Hence ethical self-cultivation requires guarding sense-contact and training thought, because inner wandering continues even without external objects.
Bhīṣma is explaining to his listener a psychological-metaphysical account of the dreamer: the dream-experiencer, influenced by earlier learned doctrine and by the guṇas, mentally follows sense-objects and ‘roams’ within the body, constructing experience from subtle faculties and impressions.