Shloka 22
बलीन्द्रसंवादः — Kāla, Anityatā, and the Limits of Agency
Mahābhārata 12.217
आ देहादप्रमादाच्च देहान्ताद् विप्रमुच्यते । हेतुयुक्त: सदा सर्गो भूतानां प्रलयस्तथा,देह-त्यागपर्यन्त प्रमाद न होनेपर योगी देहावसानके पश्चात् मोक्ष प्राप्त कर लेता है और जो बन्धनके कारणभूत अज्ञानसे युक्त होते हैं, उन प्राणियोंके सदा जन्म और मरण होते रहते हैं
ā dehād apramādāc ca dehāntād vipramucyate | hetuyuktaḥ sadā sargo bhūtānāṁ pralayas tathā ||
দেহ গ্ৰহণ কৰাৰ সময়ৰ পৰা যদি অপ্রমাদ থাকে আৰু অশ্ৰদ্ধা নাথাকে, তেন্তে দেহান্তত মুক্তি লাভ হয়। কিন্তু বন্ধনৰ হেতু—অবিদ্যা—সহ যুক্ত জীৱসমূহৰ সদা সৃষ্টি (জন্ম) হয় আৰু তদ্ৰূপ প্ৰলয় (মৃত্যু)ও চলি থাকে।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Steady non-negligence (apramāda)—continuous mindful discipline throughout embodied life—leads to release at death; whereas ignorance as the root cause keeps beings revolving in repeated birth and death.
In Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma continues advising Yudhishthira, contrasting the vigilant yogin who attains freedom at life’s end with ordinary beings bound to ignorance who undergo perpetual creation and dissolution.