Shloka 25
Prahlāda–Indra Saṃvāda: Kartṛtva (Agency) and Svabhāva (Nature) in the Causation of Karma
साधन आरम्भ कर देनेपर उसे बीचमें न रोके। जैसे आग धीरे-धीरे तेज की जाती है, उसी प्रकार ज्ञानके साधनको शनैः-शनै: उद्दीपित करे। ऐसा करनेसे ज्ञान सूर्यके समान प्रकाशित होने लगता है ।।
sādhanaṃ ārambhaṃ kṛtvā madhye na nivārayet | yathā agniḥ śanaiḥ-śanaiḥ tīvraḥ kriyate tathā jñānasya sādhanam api śanaiḥ-śanaiḥ uddīpayet | evaṃ kṛte jñānaṃ sūryavat prakāśate || jñānādhiṣṭhānam ajñānaṃ trīṃl lokān adhitiṣṭhati | vijñānānugataṃ jñānam ajñānena apākṛṣyate ||
ভীষ্মে কয়—যি সাধনা আৰম্ভ কৰা হৈছে তাক মাজতে বন্ধ নকৰিবা। যেনেকৈ অগ্নিক ধীৰে ধীৰে প্ৰদীপ্ত কৰা হয়, তেনেকৈ জ্ঞানৰ সাধনসমূহো ক্ৰমে ক্ৰমে উজ্জ্বল কৰিব লাগে; তেনে কৰিলে জ্ঞান সূৰ্যৰ দৰে প্ৰকাশিত হ’বলৈ ধৰে। অজ্ঞানৰ আধাৰো জ্ঞানেই—যি ত্ৰিলোকক ব্যাপি ধৰি ৰাখে; কিন্তু অজ্ঞানৰ দ্বাৰা বিবেক-সহ জ্ঞানো ক্ষীণ হৈ আচ্ছন্ন হয়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not abandon a discipline once begun; cultivate the means to knowledge gradually and steadily. True knowledge becomes luminous through sustained practice, while ignorance can obscure even discernment-guided understanding.
In the Śānti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma continues ethical-spiritual counsel, using the metaphor of slowly intensifying fire to recommend patient, uninterrupted cultivation of knowledge and warning how ignorance diminishes insight.