Shloka 27
Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
भीष्म उवाच दोषैर्मूलादवच्चिन्नैरविंशुद्धात्मा विमुच्यते । विनाशयति सम्भूतमयस्मयमयो यथा । तथा कृतात्मा सहजैदररषि्नश्यति तामसै:
bhīṣma uvāca doṣair mūlād avacchinnair aviśuddhātmā vimucyate | vināśayati sambhūtam ayasmayam ayo yathā | tathā kṛtātmā sahajair doṣair naśyati tāmasaiḥ ||
ভীষ্মে ক’লে—হে ৰাজন! যেতিয়া দোষসমূহক মূলসহ ছেদন কৰা হয়, তেতিয়া পূৰ্বে অশুদ্ধ থকা অন্তঃকৰণ শুদ্ধ হয় আৰু মানুহ সংসাৰ-বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়। যেনেকৈ লোহাৰে গঢ়া অস্ত্ৰই লোহাৰেই শৃংখল কাটি দিয়ে আৰু কাটোঁতে কাটোঁতে নিজেও ক্ষয়প্ৰাপ্ত হয়, তেনেকৈ সংযমিত আৰু পৰিশুদ্ধ বুদ্ধিয়ে তমোগুণজাত সহজ দোষসমূহ বিনাশ কৰে; আৰু সেই বিনাশ সম্পন্ন হ’লে সিও শান্ত হৈ স্থিতি লাভ কৰে।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Freedom comes when defects are removed along with their root-cause (ignorance/delusion). A purified, disciplined intellect can eliminate innate tamasic tendencies; once its task is done, even that corrective instrument becomes still, indicating the settling of mental activity after purification.
In the Śānti Parva instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma explains a method of inner purification: destroy faults at their source. He illustrates it with a simile—iron cutting iron—showing how a tool used to remove bondage may itself be worn away, paralleling how the refined intellect quiets after removing tamasic defects.