Shloka 14
धर्मसूक्ष्मे त्यागप्रधान्यविचारः
Subtle Dharma and the Primacy of Renunciation
बहुत-से आर्य पुरुष इन्द्रियोंको उनके विषयोंसे रोककर अविवेकजनित अज्ञानका त्याग करके उत्तरमार्ग (देवयान)-के द्वारा त्यागी पुरुषोंके लोकोमें चले गये ।।
dakṣiṇena tu panthānaṁ yaṁ bhāsvantaṁ pracakṣate | ete kriyavatāṁ lokā ye śmaśānāni bhejire ||
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—কিন্তু ‘ভাস্বন্ত’ বুলি কোৱা দক্ষিণপথো আছে। সেই লোকসমূহ ক্ৰিয়াকৰ্মত আসক্ত লোকসকলৰ—যিসকলে শেষত শ্মশানভূমিকেই আশ্ৰয় লয়। এইদৰে এই বচনে ত্যাগীৰ উচ্চ গতি আৰু বাহ্য আচাৰত আবদ্ধ লোকৰ সীমিত ফলৰ ভেদ প্ৰকাশ কৰে।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts two orientations: renunciants who move beyond ignorance toward higher liberation-oriented realms, and ritualists whose merit leads to limited destinations still marked by mortality—symbolized by the cremation-ground. It cautions that mere ritual action, without inner wisdom, does not culminate in the highest end.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and the highest good, Yudhiṣṭhira raises a doctrinal contrast of ‘paths’ after death. He points to the southern path associated with ritual action and its finite fruits, setting it against the higher, renunciant trajectory discussed in the surrounding context.