Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 10
Adhyāya 179 — Bharadvāja’s Reductionist Inquiry into Jīva and Pañcabhūta Dissolution
गृहारम्भो हि दुःखाय न सुखाय कदाचन । सर्प: परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते
gṛhārambho hi duḥkhāya na sukhāya kadācana | sarpaḥ parakṛtaṃ veśma praviśya sukham edhate ||
ভীষ্মে ক’লে—ঘৰ সাজি তোলা আৰু তাক ধৰি ৰখাৰ উদ্যোগ সঁচাকৈ দুঃখৰ কাৰণ; তাৰ পৰা কেতিয়াও স্থায়ী সুখ নাহে। চাওক, সাপ অন্যে বনোৱা বাসস্থানত (গাঁতত) সোমাই নিশ্চিন্তে থাকে। এই দৃষ্টান্তে অনাসক্তি আৰু পৰিগ্ৰহ-ত্যাগৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে; সেয়ে সাপ ‘গুৰু’ বুলি কোৱা হয়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that attachment to building and owning a home brings ongoing trouble and anxiety, whereas freedom from possessiveness—living lightly without ‘mine-ness’—supports peace. The snake exemplifies using what is available without the burden of acquisition.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he uses a brief analogy: a snake comfortably occupies a dwelling made by others. The point is to counsel a life of minimal entanglement and to discourage obsession with house-building and property.