Shloka 20
प्रजाविसर्ग-तत्त्वनिर्णयः | Cosmogony of Elemental Emergence
Bharadvāja–Bhṛgu Dialogue
जबतक मनुष्य भोगोंसे तृप्त नहीं होता, संग्रह ही करता रहता है, तभीतक ही उसे मौत आकर ले जाती है। ठीक वैसे ही, जैसे व्याप्र किसी पशुको ले जाता है ।।
yāvat manuṣyo bhogaiḥ na tṛpyati saṅgraham eva karoti; tāvat eva taṃ mṛtyur āgatya nayati—yathā vyāghraḥ paśum ādāya nayet. idaṃ kṛtam idaṃ kāryam idam anyat kṛtākṛtam; evam īhā-sukhāsaktaṃ kṛtāntaḥ kurute vaśe.
ভীষ্মে ক’লে—যেতিয়ালৈকে মানুহ ভোগত তৃপ্ত নহয়, তেতিয়ালৈকে সি কেৱল সঞ্চয়েই লিপ্ত থাকে; আৰু সেই সঞ্চয়ত ব্যস্ত থাকোঁতেই মৃত্যু আহি তাক লৈ যায়—যেনেকৈ ব্যাঘ্ৰে কোনো পশুক লৈ যায়। “এইটো হ’ল, এইটো কৰিব লাগিব, সেইটো আধা হ’ল-আধা বাকী”—এনে ভাবি, নিৰন্তৰ চেষ্টা-জনিত সুখত আসক্ত মানুহক কাল (মৃত্যু) নিজৰ বশত আনে।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Insatiable craving for pleasures leads to endless accumulation and restless striving; while one remains absorbed in unfinished plans, Death/Time seizes one unexpectedly. The verse urges contentment and detachment, recognizing the inevitability of mortality.
In the Shanti Parva’s instruction on right living, Bhishma warns Yudhishthira about the human tendency to remain engrossed in worldly projects—counting what is done and what remains—until Death (Kṛtānta) overpowers them, illustrated by the image of a tiger carrying off its prey.