Shloka 63

समाकीर्णा महाबाहो शैलैरिव सकिंशुकै: । महाबाहो! खूनसे लथपथ होकर गिरी हुई दानवोंकी लाशोंसे ढकी हुई यह भूमि पलाशके फूलोंसे युक्त पर्वत-शिखरोंद्वारा आच्छादित-सी जान पड़ती थी ।। ६२ ई ।। स रुद्रो दानवान्‌ हत्वा कृत्वा धर्मोत्तरं जगत्‌

samākīrṇā mahābāho śailair iva sakiṃśukaiḥ | mahābāho! khūnase lathapatha hokara girī huī dānavoṃkī lāśoṃse ḍhakī huī iyaṃ bhūmi palāśake phūloṃse yukta parvata-śikharoṃdvārā ācchāditā-sī jāṇa paṛtī thī || 62 ī || sa rudro dānavān hatvā kṛtvā dharmottaraṃ jagat ||

ভীষ্মে ক’লে—হে মহাবাহু, সেই ভূমি চাৰিওফালে এনে দেখা গৈছিল যেন কিঞ্চুক (পলাশ) ফুলে শোভিত পৰ্বতশিখৰে ঢাকি থোৱা; কিন্তু প্ৰকৃততে সি ৰক্তে সিক্ত হৈ পৰি থকা দানৱসকলৰ মৃতদেহে আচ্ছাদিত আছিল। দানৱবধ কৰি ৰুদ্ৰে জগতক পুনৰ ধৰ্মৰ দিশে প্ৰবৃত্ত কৰিলেন আৰু বিধ্বংসৰ পাছত নৈতিক শৃঙ্খলা পুনঃস্থাপন কৰিলে।

समाकीर्णाcompletely strewn/filled
समाकीर्णा:
TypeAdjective
Rootसमाकीर्ण (सम्+आ+√कॄ/कीर्, past passive participle used adjectivally)
FormFeminine, Nominative, Singular
महाबाहोO mighty-armed one
महाबाहो:
TypeNoun
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Vocative, Singular
शैलैःby/with mountains (rocky peaks)
शैलैः:
Karana
TypeNoun
Rootशैल
FormMasculine, Instrumental, Plural
इवas if/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सकिंशुकैःtogether with kimśuka (palāśa) blossoms/trees
सकिंशुकैः:
Karana
TypeAdjective
Rootसकिंशुक (स + किंशुक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
रुद्रःRudra (Śiva)
रुद्रः:
Karta
TypeNoun
Rootरुद्र
FormMasculine, Nominative, Singular
दानवान्the Dānavas (demons)
दानवान्:
Karma
TypeNoun
Rootदानव
FormMasculine, Accusative, Plural
हत्वाhaving slain
हत्वा:
TypeVerb
Root√हन्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada (usage)
कृत्वाhaving made/done
कृत्वा:
TypeVerb
Root√कृ
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada (usage)
धर्मोत्तरम्more righteous/superior in dharma
धर्मोत्तरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधर्मोत्तर (धर्म + उत्तर)
FormNeuter, Accusative, Singular
जगत्the world
जगत्:
Karma
TypeNoun
Rootजगत्
FormNeuter, Accusative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
R
Rudra (Shiva)
D
Dānavas
B
Bhūmi (the earth/ground)
K
Kiṃśuka/Palāśa tree
M
Mountains (śaila)

Educational Q&A

Even when destruction is severe, the narrative frames divine force as ultimately aimed at re-establishing dharma—making the world 'dharmottara', i.e., guided by moral order rather than adharma.

Bhishma describes a battlefield-like scene where the earth is covered with the blood-soaked bodies of Dānavas, visually compared to mountains topped with red palāśa blossoms; then he states that Rudra, after killing the Dānavas, restored the world’s orientation toward dharma.