Shloka 1
Bala and Dharma in Kṣatriya Governance (बल-धर्म सम्बन्धः)
ऑपन-माजल छा अ<-छकऋाज (आपडद्धर्मपर्व) एकत्रिशदधिकशततमो< ध्याय: आप्त्तिग्रस्त राजाके कर्तव्यका वर्णन युधिछिर उवाच क्षीणस्य दीर्घसूत्रस्य सानुक्रोशस्य बन्धुषु । परिशड्किततवृत्तस्य श्रुतमन्त्रस्य भारत
Yudhiṣṭhira uvāca: kṣīṇasya dīrghasūtrasya sānukrośasya bandhuṣu | pariśaṅkitavṛttasya śrutamantrasya bhārata ||
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে— হে ভাৰত! যি ৰজাৰ বল আৰু সম্পদ ক্ষয়প্ৰাপ্ত, যি বিলম্বপ্ৰবণ; আত্মীয়স্বজনৰ প্ৰতি অতিমাত্ৰা দয়াৰ বাবে তেওঁলোকৰ বিনাশৰ আশংকাত তেওঁলোকক লগত লৈ শত্রুক সন্মুখীন হ’ব নোৱাৰে; যাৰ আচৰণ সন্দেহজনক (অথবা যি নিজৰ মন্ত্ৰীসকলৰ আচৰণত সন্দেহ কৰে); আৰু যাৰ মন্ত্রণা গোপন নাথাকি আনৰ কাণত পৰিছে—এনে ৰজা বিপদে পীড়িত আৰু চিত্তে বিচলিত হ’লে তাৰ বাবে আৰু কি উপায় অৱশিষ্ট থাকে? এই সংকটৰ পৰা মুক্ত হ’বলৈ তেওঁ কি কৰা উচিত?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a rāja-dharma problem: when a ruler is weakened materially and psychologically, divided by misplaced compassion, and compromised by distrust and leaked strategy, he must seek a disciplined, realistic remedy—restoring secrecy, decisive action, reliable counsel, and protective measures—rather than drifting in delay and fear.
In Śānti Parva, Yudhiṣṭhira questions the elder authority (addressed as ‘Bhārata’) about what a distressed king should do when his power is depleted, his decision-making is delayed, his inner circle is unreliable or suspected, and his strategic counsel has been exposed—setting up Bhīṣma’s instruction on conduct in political calamity.