Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
बालो>प्यबाल: स्थविरो रिपुर्य: सदा प्रमत्तं पुरुषं निहन्यात् | कालेनान्यस्तस्य मूलं हरेत कालज्ञाता पार्थिवानां वरिष्ठ:,शत्रु बालक, जवान अथवा बूढ़ा ही क्यों न हो, सदा सावधान न रहनेवाले मनुष्यका नाश कर डालता है। दूसरा कोई धनसम्पन्न शत्रु अनुकूल समयका सहयोग पाकर राजाकी जड़ उखाड़ सकता है। इसलिये जो समयको जानता है, वही समस्त राजाओंमें श्रेष्ठ है
bālo ’py abālaḥ sthaviro ripur yaḥ sadā pramattaṃ puruṣaṃ nihanyāt | kālenānyas tasya mūlaṃ haret kālajñātā pārthivānāṃ variṣṭhaḥ ||
ভীষ্মে ক’লে—শত্ৰু শিশু হওক বা নহওক, যুৱক হওক বা বৃদ্ধ—যি মানুহ সদায় অসাৱধান, তাক সি বিনাশ কৰিব পাৰে। আৰু অন্য কোনো বৈৰী অনুকূল সময়ৰ সহায়ত ৰাজাক মূলসহ উখলিব পাৰে। সেয়ে সময়ক বুজি সময়োচিত কৰ্ম কৰা জনাই ৰাজাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
भीष्म उवाच
Carelessness invites ruin: even a seemingly weak opponent can destroy the negligent. In kingship and conduct, mastery of kāla—right timing, circumstance, and opportunity—is a supreme virtue.
In the Shanti Parva’s instruction on rāja-dharma and practical governance, Bhishma warns the kingly listener that threats are not measured only by an enemy’s age or apparent strength; strategic timing and constant vigilance determine survival and stability.