Shloka 21
Satya–Anṛta Viveka (Discrimination between Truth and Falsehood) | सत्य–अनृत विवेकः
प्रतिश्रुत्य प्रदातव्य: स्वकार्यस्तु बलात्कृत: । कोई नीच मनुष्य भी यदि दूसरोंकी कार्यसिद्धिकी इच्छासे धर्मके लिये भीख माँगने आवे तो उसे देनेकी प्रतिज्ञा कर लेनेपर अवश्य ही धनका दान देना चाहिये। इस प्रकार धनोपार्जन करनेवाला यदि कपटपूर्ण व्यवहार करता है तो वह दण्डका पात्र होता है || २० हे यः कश्रिद् धर्मसमयात् प्रच्युतो धर्मसाधन:
pratiśrutya pradātavyaḥ svakāryas tu balātkṛtaḥ | he yaḥ kaścid dharmasamāyāt pracyuto dharmasādhanaḥ ||
ভীষ্ম ক’লে—প্ৰতিশ্ৰুতি দিলে নিশ্চয় দান কৰিব লাগে; আৰু নিজৰ কাম বলপূৰ্বক কৰাব নালাগে। কোনো নীচ মানুহেও যদি ধৰ্মৰ নামত—আনৰ কাৰ্যসিদ্ধিৰ বাবে—ভিক্ষা বিচাৰি আহে, তেন্তে দান দিব বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি পেলালে নিশ্চিতভাৱে ধন দিব লাগে। কিন্তু যি এইদৰে ধন পাই পাছত কপট আচৰণ কৰে, সি দণ্ডৰ যোগ্য। আৰু যি ধৰ্মৰ স্থিৰ কৰা নিয়ম-সময়ৰ পৰা বিচ্যুত হৈ ধৰ্মসাধন ত্যাগ কৰে, সি ধৰ্মৰ পৰা পতিত হয়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A pledge to give creates a binding moral obligation: once you promise, you must donate. Coercion and deceit in transactions—especially when framed as ‘for dharma’—are condemned, and deviation from agreed dharmic norms makes one liable to punishment and moral fall.
In Bhishma’s instruction on righteous conduct in Shanti Parva, he lays down practical ethical rules: keep your word in matters of giving, do not pursue your ends through force, and recognize that fraudulent behavior under the guise of dharma warrants punishment.