Shloka 9
Gaṇānāṃ Vṛttiḥ — On the Sustenance and Cohesion of Assemblies
Gaṇa-nīti
मैं देखता हूँ, संघबद्ध राज्योंके विनाशका मूल कारण है आपसकी फूट। मेरा विश्वास है कि बहुत-से मनुष्योंके जो समुदाय हैं, उनके लिये किसी गुप्त मन्त्रणा या विचारको छिपाये रखना बहुत ही कठिन है ।।
yudhiṣṭhira uvāca | paśyāmi saṅghabaddha-rājyānāṃ vināśasya mūla-kāraṇaṃ paraspara-bhedam | mama viśvāso 'sti—bahu-manuṣya-samūheṣu gupta-mantraṇāṃ vā vicāraṃ vā gopayituṃ su-duṣkaram iti || etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ na-akhilena parantapa | yathā ca te na bhidyeraṃs tac ca me vada pārthiva ||
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—মই দেখোঁ, সংঘবদ্ধ ৰাজ্যসমূহৰ বিনাশৰ মূল কাৰণ হৈছে পৰস্পৰ ফাট। মোৰ মত, বহুজনৰ সমাজত কোনো গোপন পৰামৰ্শ বা পৰিকল্পনা লুকুৱাই ৰখা অতি কঠিন। হে পৰন্তপ, মই এই সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ শুনিব বিচাৰোঁ; হে ৰজা, সেই সংঘ বা গণ কেনেকৈ নিজৰ মাজত বিভক্ত নহয়, সেয়া মোক কওক।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that the chief danger to confederated polities is internal division, and that secrecy in collective governance is hard; therefore stability depends on practices that prevent factional splits and manage counsel wisely.
In the Śānti Parva’s discussion of governance, Yudhiṣṭhira questions a kingly authority about why leagues (saṅghas/gaṇas) collapse through discord and asks for a complete explanation of how such unions can remain unbroken.