Shloka 22
Jaitrya-nimitta: Signs of Prospective Victory and the Priority of Conciliation (जयलक्षण-निमित्त तथा सान्त्व-प्रधान नीति)
संनिपातो न मन्तव्य: शक््ये सति कथंचन । सान्त्वभेदप्रदानानां युद्धमुत्तरमुच्यते
sannipāto na mantavyaḥ śakye sati kathaṃcana | sāntvabhedapradānānāṃ yuddham uttaram ucyate ||
যেতিয়ালৈকে কোনো উপায়ে সন্ধি সম্ভৱ, তেতিয়ালৈকে খোলা সংঘাত বাছি লোৱা উচিত নহয়। প্ৰথমে সাম-নীতিয়ে শান্ত কৰি বুজাব লাগে; সেয়া নচলিলে ভেদ-নীতিয়ে শত্রুপক্ষত ফাট মেলাব লাগে; আৰু তাতো সফল নহ’লে দান-নীতিয়ে ধনাদি দি তেওঁলোকৰ সহায়কসকলক বশ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে। এই তিনিও উপায় ব্যৰ্থ হ’লে তেতিয়াহে শেষ আশ্ৰয় হিচাপে যুদ্ধ গ্ৰহণীয় বুলি কোৱা হৈছে।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
War is ethically permissible only as a final option. A ruler should first attempt sāntva (conciliation), then bheda (strategic division of hostile forces), then pradāna (inducements), and only when these fail should yuddha (war) be undertaken.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on rājadharma (the duties of kings). Here he outlines a graded policy for handling enemies: prioritize peace-making and political measures, and treat battle as the last step.