उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
वहाँ व्यूह निर्माण करनेके लिये रथ और वाहनोंसे उतरना तथा पैदल सैनिकोंको छिपाकर रखना सम्भव है। वहाँ रहकर शत्रुओंके प्रहारका जवाब दिया जा सकता है और आपत्तिके समय छिप जानेका भी सुभीता रहता है ।। सप्तर्षीन् पृष्ठतः कृत्वा युध्येयुरचला इव । अनेन विधिना शत्रून् जिगीषेतापि दुर्जयान्,योद्धाओंको चाहिये कि वे सप्तर्षियोंको पीछे रखकर पर्वतकी तरह अविचलभावसे युद्ध करें। इस विधिसे आक्रमण करनेवाला राजा दुर्जय शत्रुओंको भी जीतनेकी आशा कर सकता है
saptarṣīn pṛṣṭhataḥ kṛtvā yudhyeyur acalā iva | anena vidhinā śatrūn jigīṣetāpi durjayān ||
তাত ব্যূহ গঢ়াৰ বাবে ৰথ আৰু বাহনৰ পৰা নামি, পদাতিকক গোপনে ৰাখিব পাৰি। তাতেই থাকি শত্রুৰ প্ৰহাৰৰ উত্তৰ দিব পাৰি, আৰু আপদকালত লুকাই থাকিবলৈও সুবিধা থাকে। যোদ্ধাসকলে সপ್ತৰ্ষিক পিঠিৰ ফালে সুৰক্ষিত ৰাখি, পৰ্বতৰ দৰে অচল হৈ যুদ্ধ কৰা উচিত। এই বিধি অৱলম্বন কৰিলে আক্রমণকাৰী ৰজাই দুঃজয় শত্রুকো জয় কৰাৰ আশা কৰিব পাৰে।
भीष्म उवाच
Steadfastness and correct tactical arrangement are presented as dharmic instruments of victory: by placing a revered, stabilizing support at the rear (symbolized by the Saptarshis) and fighting without wavering, even formidable opponents can be overcome.
In Bhishma’s instruction on governance and warfare in the Shanti Parva, he advises a specific battle posture/array: keep the ‘Saptarshis’ behind as a stabilizing rear-support and engage the enemy with mountain-like firmness, thereby increasing the chance of victory against difficult foes.