Shloka 21
Nakula’s Engagement with Citra-sena and Karṇa’s Sons; Śalya Re-stabilizes the Kaurava Host
राजन! खुले नेत्रोंवाले प्राणशून्य घायल मस्तकोंसे ढकी हुई पृथ्वी लाल कमलोंसे आच्छादित हुई-सी शोभा पाती थी ।।
bāhubhiḥ śvandanādigdhaiḥ sakeyūraiḥ mahādhanaiḥ | patitair bhāti rājendra mahāśakradhvajair iva ||
সঞ্জয়ে ক’লে—হে ৰাজন! চন্দনলেপে সুগন্ধিত, কেয়ূৰ আৰু আন মহামূল্য অলংকাৰৰে বিভূষিত ছিন্ন বাহুবোৰ মাটিত পৰি আছিল; ৰাজেন্দ্ৰ, সিহঁত যেন মহেন্দ্ৰৰ ধ্বজদণ্ডৰ দৰে দীপ্তিমান। সেই ভয়ংকৰ দৃশ্যত ঐশ্বৰ্যৰ চিহ্নবোৰেই বিনাশৰ প্ৰতীক হৈ উঠিল, আৰু ৰণভূমিয়ে এক অদ্ভুত শোভা লাভ কৰিলে।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the fragility of worldly splendor: ornaments, wealth, and cultivated refinement (sandal paste, armlets) cannot protect life. In war, what once signified status becomes a mute sign of destruction, urging reflection on pride, attachment, and the ethical cost of violence.
Sañjaya describes the battlefield to Dhṛtarāṣṭra: severed arms, still decorated with costly armlets and smeared with sandal paste, lie scattered on the ground. Their upright, banner-like appearance evokes a simile—like Indra’s great standards—heightening the tragic grandeur of the scene.