Shloka 1
Plakṣaprasravaṇa–Kārapacana tīrtha-varṇana and Nārada’s war briefing (Śalya-parva, Adhyāya 53)
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत यदापर्वर्में बलदेवजीकी तीर्थयात्राके प्रसंगमें सारस्वतोपाख्यानविषयक बावनवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ५२ ॥। ऑपनआक्राा छा अं क्ााज त्रिपठ्चाशत्तमोड्ध्याय: ऋषियोंद्वारा कुरुक्षेत्रकी सीमा और महिमाका वर्णन ऋषय ऊचु: प्रजापतेरुत्तरवेदिरुच्यते सनातनं राम समन्तपञठ्चकम् । समीजिरे यत्र पुरा दिवौकसो वरेण सत्रेण महावरप्रदा:
ṛṣaya ūcuḥ | prajāpater uttaravedir ucyate sanātanaṃ rāma samantapañcakam | samījire yatra purā divaukaso vareṇa satreṇa mahāvarapradāḥ ||
এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ শল্যপৰ্বৰ অন্তৰ্গত যদাপৰ্বত বলদেৱৰ তীৰ্থযাত্ৰাৰ প্ৰসঙ্গত সাৰস্বতোপাখ্যান-বিষয়ক বাহান্নতম অধ্যায় সম্পূৰ্ণ হ’ল ॥৫২॥ ত্ৰিপঞ্চাশতম অধ্যায়— ঋষিসকলে কুৰুক্ষেত্ৰৰ সীমা আৰু মহিমা বৰ্ণনা কৰে। ঋষিসকলে ক’লে— “হে ৰাম (বলৰাম)! সমন্তপঞ্চক সনাতন তীৰ্থক্ষেত্ৰ; ইয়াক প্ৰজাপতিৰ উত্তৰবেদি বুলি কোৱা হয়। পুৰাতন কালত তাত দেৱতাসকল একত্ৰিত হৈ মহাসত্ৰ-যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিছিল আৰু মহাবৰপ্ৰদাতা হৈছিল।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames Kurukṣetra/Samantapañcaka as a timeless ritual landscape: sacred places gain authority through ancient divine rites, and remembering such sanctity supports dharma by orienting human action toward reverence, restraint, and merit.
As Balarāma’s pilgrimage context begins, the sages describe the boundary and greatness of Kurukṣetra by identifying Samantapañcaka as Prajāpati’s ‘northern altar’ and recalling an ancient great satra performed there by the gods.