Previous Verse
Next Verse

Shloka 53

Saptasārasvata-tīrtha-prasaṅgaḥ | The Saptasārasvata Pilgrimage Account and the Maṅkaṇaka Narrative

समेत्य सहिता राजन्‌ यथाप्राप्तं यथासुखम्‌ । राजन! गन्धर्वगण और अप्सराएँ एक साथ मिलकर वहाँ आती और सुखपूर्वक विचरण करती दिखायी देती हैं,ततस्तमृषिसंघातं निराशं चिन्तयान्वितम्‌ । दर्शयामास राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती राजेन्द्र! उस समय उस ऋषिसमूहको निराश और चिन्तित जान सरस्वतीने उनकी अभीष्ट-सिद्धिके लिये उन्हें प्रत्यक्ष दर्शन दिया

vaiśampāyana uvāca |

sametya sahitā rājan yathāprāptaṃ yathāsukham |

tataḥ tam ṛṣisaṅghātaṃ nirāśaṃ cintayānvitam |

darśayāmāsa rājendra teṣām arthe sarasvatī ||

বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ৰাজন! গন্ধৰ্বগণ আৰু অপ্সৰাসকল একেলগে তাত আহি, যাৰ যি প্ৰাপ্য আৰু যাৰ যি সুখ, তেনেদৰে স্বচ্ছন্দে বিচৰণ কৰিছিল। তাৰ পিছত, হে ৰাজেন্দ্ৰ, সেই ঋষিসমূহক নিৰাশ আৰু চিন্তাভাৰাক্ৰান্ত দেখি, তেওঁলোকৰ অভীষ্টসিদ্ধিৰ বাবে সৰস্বতীয়ে তেওঁলোকক প্ৰত্যক্ষ দৰ্শন দিলে।

समेत्यhaving come together
समेत्य:
Adhikarana
TypeVerb
Rootसम्-इ (धातु: इ)
Formल्यप् (क्त्वान्त/अव्ययीभाव-प्राय), कर्तरि
सहिताtogether, united
सहिता:
Karta
TypeAdjective
Rootसहित
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
यथा-प्राप्तम्as obtained / as it came
यथा-प्राप्तम्:
TypeIndeclinable
Rootयथाप्राप्त
Formtrue
यथा-सुखम्at ease / comfortably
यथा-सुखम्:
TypeIndeclinable
Rootयथासुख
Formtrue
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
Formtrue
तम्that (him/it)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ऋषि-संघातम्the assemblage of sages
ऋषि-संघातम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋषिसंघात
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
निराशम्despondent, without hope
निराशम्:
TypeAdjective
Rootनिराश
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चिन्तया-अन्वितम्accompanied by anxiety
चिन्तया-अन्वितम्:
TypeAdjective
Rootचिन्तयान्वित
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दर्शयामासshowed, caused to see
दर्शयामास:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलिट् (परस्मैपद, परोक्षभूत/कथन-भूत), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
अर्थेfor the purpose / in the matter
अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
Karta
TypeNoun
Rootसरस्वती
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
R
rājan (the King, i.e., Janamejaya in the frame narrative)
G
Gandharva-gaṇa (hosts of Gandharvas)
A
Apsarāḥ (Apsarases)
ṛṣi-saṅghāta (assembly of sages)
S
Sarasvatī