Shloka 40
सरस्वतीतीर्थानुक्रमः — बलरामस्य तीर्थयात्रा
Sarasvatī Tīrtha Itinerary — Balarāma’s Pilgrimage
तब देवपुरोहित बृहस्पतिजीने वेदमन्त्रोंक उस तुमुलनादको सुनकर देवताओंसे कहा --'देवगण! त्रित मुनिका यज्ञ हो रहा है, वहाँ हमलोगोंको चलना चाहिये ।। स हि क्रुद्ध: सृजेदन्यान् देवानपि महातपा: । “वे महान् तपस्वी हैं। यदि हम नहीं चलेंगे तो वे कुपित होकर दूसरे देवताओंकी सृष्टि कर लेंगे” ।। तच्छुत्वा वचनं तस्य सहिता: सर्वदेवता:
vaiśampāyana uvāca | tataḥ devapurohito bṛhaspatiḥ vedamantraiḥ uktaṃ taṃ tumulanādaṃ śrutvā devatān uvāca— “devagaṇāḥ! tritasya muneḥ yajño vartate; tatra asmābhiḥ gantavyam. sa hi kruddhaḥ sṛjed anyān devān api, mahātapāḥ. tac chrutvā vacanaṃ tasya sahitāḥ sarvadevatāḥ …”
বৈশম্পায়ন ক’লে—তেতিয়া দেৱপুৰোহিত বৃহস্পতিয়ে বেদমন্ত্ৰধ্বনিসহ সেই তুমুল নাদ শুনি দেৱতাসকলক ক’লে—“দেৱগণ! ত্ৰিত মুনিৰ যজ্ঞ চলি আছে; আমি তাত যাবই লাগিব। তেওঁ মহাতপস্বী; আমি নাযাওঁ যদি, তেন্তে ক্ৰুদ্ধ হৈ আন দেৱতাকো সৃষ্টি কৰিব পাৰে।” তেওঁৰ কথা শুনি সকলো দেৱতা একেলগে হৈ তদনুযায়ী কৰ্মত উদ্যত হ’ল।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage underscores the moral and social power of tapas and yajña: even gods must honor a great ascetic’s rite. Neglecting rightful respect can provoke consequences, so authority is tempered by accountability to dharma and sacred obligation.
Bṛhaspati hears a loud sound linked with Vedic chanting and infers that the sage Trita is conducting a sacrifice. He urges the gods to attend, warning that Trita’s ascetic power is so great that, if angered by their absence, he could create other gods; the deities then act together in response.