Shloka 13
धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — दुर्योधनस्य ह्रदप्रवेशः
Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Duryodhana’s Entry into the Lake
महाराज! वहाँ रणभूमिमें कुपित हुए योद्धा एक-दूसरेसे भिड़कर परस्पर चोट करते हुए घूम रहे थे ।।
sañjaya uvāca |
mahārāja! tatra raṇabhūmau kupitā yoddhā anyonyena saṃyujya parasparaṃ prahārān kurvāṇāḥ paribhramantaḥ sma ||
udvṛttanayanai roṣāt sandaṣṭauṣṭhapuṭair mukhaiḥ |
sakuṇḍalair mahī channā padmakijjalka-saṃnibhaiḥ ||
kamalakesarakāntivālaiḥ kuṇḍalamaṇḍitaiḥ kaṭitaiḥ mastakaiḥ pṛthivī channābhavat; teṣāṃ netrāṇi ghūrṇamānāni, roṣavaśāc ca dantair oṣṭhau pīḍitau ||
সঞ্জয়ে ক’লে—মহাৰাজ! তাত ৰণভূমিত ক্ৰোধে উন্মত্ত যোদ্ধাসকলে পৰস্পৰে মুখামুখি হৈ, ঘূৰি ঘূৰি বাৰে বাৰে একে অন্যক আঘাত কৰিছিল। ৰোষত তেওঁলোকৰ চকু উলটি উঠিছিল আৰু দাঁতে ঠোঁট চেপি ধৰি আছিল। কুণ্ডল-শোভিত ছিন্ন মস্তকে পৃথিৱী আচ্ছন্ন হ’ল—সেয়া পদ্ম-পরাগৰ দৰে শ্যাম, তথাপি পদ্মকেশৰৰ দৰে দীপ্ত। তেওঁলোকৰ স্থিৰ ঘোৰ দৃষ্টি আৰু চেপা মুখে যুদ্ধৰ উন্মত্ত ৰোষৰ ভয়ংকৰ ৰূপ প্ৰকাশ কৰিলে।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how anger (roṣa) in war dehumanizes combatants and leaves only ruin; it implicitly warns that when wrath governs action, even valor becomes a cause of moral and physical devastation.
Sañjaya describes the battlefield scene: warriors, furious and locked in close combat, strike each other while the ground becomes strewn with severed heads still wearing earrings, their eyes fixed and lips clenched in rage.