Shloka 69
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
कालीं रक्तास्यनयनां रक्तमाल्यानुलेपनाम् | रक्ताम्बरधरामेकां पाशहस्तां कुटुम्बिनीम्
kālīṁ raktāsyanayanāṁ raktamālyānulepanām | raktāmbaradharām ekāṁ pāśahastāṁ kuṭumbinīm ||
সেই সময় পাণ্ডৱপক্ষৰ যোদ্ধাসকলে মূর্তিমতী কালৰাত্ৰিক দেখিলে—দেহ ক’লা, কিন্তু মুখ আৰু নয়ন ৰক্তবৰ্ণ। ৰক্তফুলৰ মালা পিন্ধা, ৰক্তচন্দনৰ লেপন কৰা, ৰক্তবস্ত্ৰধাৰিণী। সি একা, অদ্ভুত, হাতত পাশ ধৰি, নিজৰ সখীগণৰ দ্বাৰা পৰিবৃত। সি গান গাই থিয় হৈ আছিল আৰু ভয়ংকৰ পাশে মানুহ, ঘোঁৰা আৰু হাতীক বেঁধি টানি লৈ গৈছিল।
संजय उवाच
Educational Q&A
When warfare descends into adharma, its consequences are portrayed as inevitable and supra-human: Death/Time (Kālarātri) ‘binds’ beings like a noose, emphasizing karmic ripening and the collapse of moral restraint.
In Sañjaya’s report, the warriors perceive a terrifying embodied figure—Kālarātri—marked by red eyes and mouth, red adornments and clothing, holding a noose and accompanied by attendants. The apparition functions as a portent that many lives are about to be taken and that the night’s violence is under the shadow of inexorable death.