Shloka 19
कूर्मनक्रमुखा श्वैव शिशुमारमुखास्तथा । महामकरवक्त्राश्ष॒ तिमिवक्त्रास्तथैव च,इसी प्रकार बहुत-से गण कछुए, नाकें, सूँस, बड़े-बड़े मगर, तिमि नामक मत्स्य, मोर, क्रौंच (कुरर), कबूतर, हाथी, परेवा तथा मदगु नामक जलपक्षीके समान मुखवाले थे
kūrma-nakra-mukhāś caiva śiśumāra-mukhās tathā | mahā-makara-vaktrāś ca timi-vaktrās tathaiva ca ||
সঞ্জয়ে ক’লে—বহু দলে কচ্ছপ আৰু কুমিৰৰ দৰে মুখ আছিল; তদুপৰি কিছুমানৰ মুখ শিশুমাৰ (নদীৰ ডলফিন) সদৃশ। কিছুমানৰ মুখ মহামকৰৰ দৰে ডাঙৰকৈ হাঁ কৰা, আৰু কিছুমানৰ তিমি-মাছৰ দৰে মুখ আছিল।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse contributes an ethical warning through imagery: when violence and vengeance dominate, the world is perceived as monstrous and terrifying. The narrative atmosphere underscores how adharma distorts perception and leads to भय (fear) and moral darkness.
Sañjaya is describing frightening, animal-faced groups—turtle-, crocodile-, dolphin-, makara-, and timi-mouthed forms—used to intensify the dread and ominous tone surrounding the night events of the Sauptika Parva.