Shloka 65
Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta
अप्रमत्त: स्थितो नित्यं प्रजा: पाहि विशाम्पते । पर्जन्यमिव भूतानि महाद्रुममिव द्विजा:
apramattaḥ sthito nityaṁ prajāḥ pāhi viśāmpate | parjanyam iva bhūtāni mahādrumam iva dvijāḥ, anyonyaṁ samanujñāpya jagmatuḥ svagṛhān prati |
“হে জনাধিপ! তুমি সদায় সতৰ্ক আৰু স্থিৰ হৈ প্ৰজাসকলক পালন-ৰক্ষা কৰা। যেনেকৈ জীৱসমূহ বৰষুণৰ মেঘক, পখীৰা মহাবৃক্ষক, আৰু দেৱতাসকলে ইন্দ্ৰক আশ্ৰয় কৰে—তেনেকৈ সকলো আত্মীয়-স্বজন আৰু আশ্ৰিতসকলে জীৱিকা আৰু নিৰাপত্তাৰ বাবে তোমাৰ আশ্ৰয় লওক।” এইদৰে পৰস্পৰে কথা পাতি শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু যুধিষ্ঠিৰে একে-অপৰক অনুমতি লৈ নিজ নিজ গৃহলৈ গ’ল।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches rājadharma: a ruler must remain constantly vigilant and steadfast, protecting the people. The king is portrayed as a life-supporting refuge—like rain for creatures and a great tree for birds—so negligence in governance harms the dependent community.
Vaiśampāyana narrates a concluding exchange of counsel: Kṛṣṇa and Yudhiṣṭhira speak about the king’s duty to protect and sustain dependents; then they respectfully take mutual leave and depart to their own residences.