Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

Śiśupāla-vākya: Bhīṣma-nindā and the ‘Haṃsa’ Exemplum (शिशुपालवाक्यम् — भीष्मनिन्दा, हंसदृष्टान्तः)

नक्षत्राणां मुखं चन्द्र आदित्यस्तेजसां मुखम्‌ । पर्वतानां मुखं मेरुर्गरुड: पततां मुखम्‌

nakṣatrāṇāṁ mukhaṁ candra ādityas tejasāṁ mukham | parvatānāṁ mukhaṁ merur garuḍaḥ patatāṁ mukham ||

ভীষ্মে ক’লে—“নক্ষত্ৰত চন্দ্ৰ মুখ্য; তেজোময়ত সূৰ্য মুখ্য। পৰ্বতত মেৰু মুখ্য; উৰা-পক্ষীত গৰুড় মুখ্য।”

नक्षत्राणाम्of the stars/constellations
नक्षत्राणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनक्षत्र
FormNeuter, Genitive, Plural
मुखम्chief; foremost; face
मुखम्:
Karta
TypeNoun
Rootमुख
FormNeuter, Nominative, Singular
चन्द्रःthe Moon
चन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootचन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
आदित्यःthe Sun
आदित्यः:
Karta
TypeNoun
Rootआदित्य
FormMasculine, Nominative, Singular
तेजसाम्of luminous things/energies
तेजसाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Genitive, Plural
मुखम्chief; foremost
मुखम्:
Karta
TypeNoun
Rootमुख
FormNeuter, Nominative, Singular
पर्वतानाम्of mountains
पर्वतानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपर्वत
FormMasculine, Genitive, Plural
मुखम्chief; foremost
मुखम्:
Karta
TypeNoun
Rootमुख
FormNeuter, Nominative, Singular
मेरुःMount Meru
मेरुः:
Karta
TypeNoun
Rootमेरु
FormMasculine, Nominative, Singular
गरुडःGaruḍa
गरुडः:
Karta
TypeNoun
Rootगरुड
FormMasculine, Nominative, Singular
पतताम्of the flying ones (birds)
पतताम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपतत्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
मुखम्chief; foremost
मुखम्:
Karta
TypeNoun
Rootमुख
FormNeuter, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
C
Candra (Moon)
Ā
Āditya (Sun)
M
Meru
G
Garuḍa
N
Nakṣatra (stars/lunar mansions)
P
Parvata (mountains)
P
Patat (flying beings/birds)
T
Tejas (radiance)

Educational Q&A

The verse teaches by analogy: just as each domain has an acknowledged ‘foremost’ (Moon among stars, Sun among luminous powers, Meru among mountains, Garuḍa among birds), so too the Supreme Lord is the ultimate pre-eminent refuge and standard of excellence across all realms.

In the Sabha Parva context, Bhīṣma is speaking in a didactic, laudatory mode, using well-known cosmic hierarchies to support a broader claim made in the surrounding passage: that Śrī Kṛṣṇa is supreme among all supports of the worlds.