Shloka 7
सहदेव-दक्षिण-दिग्विजयः — Sahadeva’s Southern Conquest and the Māhiṣmatī–Agni Encounter
(हेमकूटमथासाद्य न्यविशत् फाल्गुनस्तथा । त॑ हेमकूटं राजेन्द्र समतिक्रम्य पाण्डव: ।।
haimakūṭam athāsādya nyaviśat phālgunaḥ tathā | taṃ haimakūṭaṃ rājendra samatikramya pāṇḍavaḥ || harivarṣaṃ viveśātha sainyena mahatā vṛtaḥ | tatra pārtho dadarśātha bahūn iha manoramān || nagarāṃś ca vanāṃś caiva nadīś ca vimalodakāḥ |
ফাল্গুন অৰ্জুন হেমকূট পৰ্বতলৈ গৈ তাত শিবিৰ পাতিলে। তাৰ পিছত, হে ৰাজেন্দ্ৰ, হেমকূট অতিক্ৰম কৰি মহাসেনাৰে পৰিবৃত হৈ তেওঁ হৰিবর্ষত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাত পাৰ্থে মনোৰম নগৰ, সুন্দৰ বন আৰু নিৰ্মল জলেৰে ভৰা নদীসমূহ দেখিলে; দেৱতুল্য পুৰুষ আৰু প্ৰিয়দৰ্শনা নাৰীসকলকো দেখিলে। সকলো দেখি ধনঞ্জয় হৰ্ষিত হৈ দেশখন বশ কৰিলে আৰু বহু ৰত্ন লাভ কৰিলে। তাৰ পিছত নিষধ পৰ্বতলৈ গৈ তাত থকা লোকসকলক জয় কৰিলে; নিষধ অতিক্ৰম কৰি মধ্যভাগৰ দিৱ্য ইলাবৃতবৰ্ষত প্ৰৱেশ কৰিলে—য’ত অদৃষ্টপূৰ্ব দেৱোপম পুৰুষ, উজ্জ্বল প্ৰাসাদ আৰু অপ্সৰাসদৃশ নাৰী আছিল। তেওঁলোকক জয় কৰি কৰ স্থাপন কৰি দিৱ্য ৰত্ন লৈ উত্তৰ দিশে আগবাঢ়িল। আগলৈ গৈ তেওঁ স্বৰ্ণময়, দুৰ্গম, তেজোৰাশি মহামেরুক দৰ্শন কৰিলে—নিত্য পুষ্প-ফলসমৃদ্ধ, সিদ্ধ-চাৰণসেৱিত, ঘোৰ ব্যালে আচারিত আৰু দিৱ্য ঔষধিয়ে দীপ্ত। মেরুৰ চাৰিওফালে মণ্ডলাকাৰে ইলাবৃতবৰ্ষ; দক্ষিণে জম্বু নামৰ শ্ৰেষ্ঠ বৃক্ষ, যাৰ নামতেই জম্বুদ্বীপ প্ৰসিদ্ধ। জম্বু আৰু মেরু দেখি অৰ্জুন প্ৰীত হ’ল আৰু সিদ্ধ-চাৰণৰ পৰা সহস্ৰ সহস্ৰ ৰত্ন, বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰ লাভ কৰিলে। মেরু প্ৰদক্ষিণ কৰি তেওঁ জম্বুনদীৰ তীৰলৈ গ’ল—দিৱ্য, মনোৰম, পুণ্য, জম্বুফলৰস-স্বাদ বহনকাৰী; স্বৰ্ণপদ্মে সঙ্কুল, স্বৰ্ণবালুকাৰে শোভিত, ৰুক্মসোপান-তীৰ্থ আৰু মণিজালে বিভূষিত। তাক দেখি পাৰ্থ বিস্মিত হৈ প্ৰশংসা কৰিলে আৰু তাত থকা লোকৰ পৰা জাম্বূনদ স্বৰ্ণসহ ৰত্ন লাভ কৰিলে। তাৰ পিছত তেওঁ নাগৰক্ষিত দেশ, গন্ধমাদন আৰু ৰত্নসমৃদ্ধ কেতুমালবৰ্ষ জয় কৰিলে; কৰ লগাই পুনৰ ইলাবৃতলৈ উভতি আহিল। পূব দিশে গৈ বহু জনপদ দমন কৰি ৰত্ন লৈ মাল্যবান পৰ্বতলৈ গ’ল; তাক অতিক্ৰম কৰি স্বৰ্গোপম ভদ্ৰাশ্ববৰ্ষত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাৰ পিছত ৰম্যকবৰ্ষ আৰু গুহ্যকৰক্ষিত দেশো জয় কৰিলে; শ্বেতপৰ্বতলৈ গৈ হিৰণ্যকবৰ্ষত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাতো জয় কৰি কৰ স্থাপন কৰি ৰত্ন সঞ্চয় কৰি শৃঙ্গবান পৰ্বতলৈ গৈ তাক অতিক্ৰম কৰি উত্তৰ কুৰুবর্ষত উপস্থিত হৈ দেশখন জয় কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined kingship: a ruler’s agent moves with organized force, observes the prosperity of lands, and brings them under order for a larger dharmic-political aim (the wider campaign connected with royal authority and sacrificial preparation), rather than conquest as mere plunder.
Arjuna reaches Mount Haimakūṭa and camps, then crosses it and enters Harivarṣa with a large army. There he sees charming cities, forests, and clear-watered rivers—signs of a prosperous, well-ordered region encountered during his campaign.