Shloka 31

एतत्‌ संचिन्त्य राजेन्द्र यत्‌ क्षेमं तत्‌ समाचर । अप्रमत्तोत्थितो नित्य चातुर्वर्ण्यस्य रक्षणे,राजेन्द्र! यह सब सोच-विचारकर तुम्हें जो हितकर जान पड़े, वह करो। चारों वर्णोंकी रक्षाके लिये सदा सावधान और उद्यत रहो

etad sañcintya rājendra yat kṣemaṃ tat samācara | apramatto'tthito nityaṃ cāturvarṇyasya rakṣaṇe ||

ৰাজেন্দ্ৰ! এই সকলো কথা মনত ৰাখি ভালদৰে চিন্তা কৰি যি তোমাৰ দৃষ্টিত ক্ষেম আৰু হিতকৰ, সেয়াই কৰ। চাতুৰ্বৰ্ণ্যৰ ৰক্ষাত সদায় অপ্রমত্ত, সজাগ আৰু কৰ্মত প্ৰস্তুত হৈ থাকিবা।

एतत्this (matter)
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
संचिन्त्यhaving reflected/considered
संचिन्त्य:
TypeVerb
Rootसम् + चिन्त्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund), Non-finite
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
यत्whatever/that which
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative, Singular
क्षेमम्welfare, safety, good
क्षेमम्:
TypeNoun
Rootक्षेम
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्that (thing)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
समाचरdo, practice, carry out
समाचर:
TypeVerb
Rootसम् + आ + चर्
Formलोट् (imperative), Second, Singular, Parasmaipada, Active
अप्रमत्तunheedless-not; vigilant, careful
अप्रमत्त:
Karta
TypeAdjective
Rootअ + प्रमत्त
FormMasculine, Nominative, Singular
उत्थितःrisen; ready/active
उत्थितः:
Karta
TypeVerb
Rootउत् + स्था
Formक्त (past passive participle used adjectivally), Masculine, Nominative, Singular
नित्यalways, constantly
नित्य:
TypeIndeclinable
Rootनित्य
चातुर्वर्ण्यस्यof the fourfold social order (four varṇas)
चातुर्वर्ण्यस्य:
TypeNoun
Rootचातुर्वर्ण्य
FormNeuter, Genitive, Singular
रक्षणेin/with regard to protection
रक्षणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरक्षण
FormNeuter, Locative, Singular

नारद उवाच

N
Nārada
R
Rājendra (the king addressed)

Educational Q&A

A ruler should deliberate carefully and then act for the realm’s true welfare (kṣema), remaining constantly vigilant and proactive in protecting the dharmic functioning of society—here expressed as safeguarding the four varṇas in their rightful duties and security.

Nārada addresses a king (rājendra), concluding a counsel section by urging him to reflect on the preceding guidance and to implement what ensures stability and well-being, emphasizing continual alertness in maintaining social order.