Shloka 12
मौसलपर्व — अध्याय ८
Arjuna’s evacuation of Dvārakā, Vasudeva’s rites, and the caravan’s crisis
पुन: पुनर्न मृष्पयामि विनाशममितौजसाम्,उन अमित तेजस्वी वीरोंके विनाशका दुःख मुझसे किसी तरह सहा नहीं जाता। मैं बार-बार उस दुःखसे व्यथित हो जाता हूँ। यशस्वी श्रीकृष्ण और यदुवंशियोंके परलोक- गमनकी बात सोचकर तो मुझे ऐसा जान पड़ता है, मानो समुद्र सूख गया, पर्वत हिलने लगे, आकाश फट पड़ा और अग्निके स्वभावमें शीतलता आ गयी। शार्ज्रधनुष धारण करनेवाले श्रीकृष्ण भी मृत्युके अधीन हुए होंगे--यह बात विश्वासके योग्य नहीं है। मैं इसे नहीं मानता
arjuna uvāca — punaḥ punaḥ na mṛṣyāmi vināśam amitaujāsām; ananta-tejasvināṃ vīrāṇāṃ vināśa-duḥkhaṃ me kathaṃcid api na sahyate. ahaṃ punaḥ punaḥ tena duḥkhena vyathito bhavāmi. yaśasvinaḥ śrīkṛṣṇasya yaduvaṃśyānāṃ ca paraloka-gamanaṃ cintayitvā mamaivaṃ pratibhāti—yathā samudraḥ śuṣyeta, parvatāś caleyuḥ, ākāśaṃ vidīryeta, agneś ca svabhāve śītalatā syāt. śārṅga-dhanuṣaṃ dhārayan śrīkṛṣṇo 'pi mṛtyor vaśam āgata iti viśvāsārhaṃ na me; etad ahaṃ na manye.
অৰ্জুনে ক’লে—পুনৰ পুনৰ সেই অপাৰ পৰাক্ৰমশালী বীৰসকলৰ বিনাশ মই সহিব নোৱাৰোঁ। সেই তেজস্বী যোদ্ধাসকলৰ পতনৰ পৰা জন্ম লোৱা শোক কোনোভাবেই মোৰ বাবে সহনীয় নহয়; মই বাৰে বাৰে সেই দুখতেই ব্যথিত হৈ পৰোঁ। যেতিয়া মই যশস্বী শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু যদুবংশৰ পৰলোকগমনৰ কথা চিন্তা কৰোঁ, তেতিয়া মোৰ এনে লাগে যেন সাগৰ শুকাই গ’ল, পৰ্বত কঁপি উঠিল, আকাশ ফাটি গ’ল আৰু অগ্নিৰ স্বভাৱতেই শীতলতা আহি পৰিল। শাৰ্ঙ্গধনু ধাৰণ কৰা শ্ৰীকৃষ্ণো মৃত্যুৰ অধীন হ’ল—এই কথা মোৰ বাবে বিশ্বাসযোগ্য নহয়; মই ইয়াক মানি নোৱাৰোঁ।
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the human struggle to accept impermanence: even the greatest heroes and beloved figures are subject to time and mortality. Arjuna’s refusal to believe Kṛṣṇa’s passing dramatizes how attachment and reverence can clash with the harsh workings of destiny (kāla), prompting reflection on endurance, faith, and the limits of human understanding.
In the Mausala Parva, after the catastrophic end of the Yādavas, Arjuna hears/recalls the news of Śrī Kṛṣṇa and the Yadu lineage departing from the world. Overwhelmed, he speaks of repeated, unbearable grief and uses images of cosmic impossibility (ocean drying, mountains moving, fire becoming cool) to express that Kṛṣṇa’s coming under death seems unbelievable to him.