Shloka 5
कृष्णेन अर्जुनस्य प्रोत्साहनम् — Kṛṣṇa’s Exhortation to Arjuna
Prelude to Karṇa’s Slaying
नागान् नागा: समासाद्य व्यधमन्त परस्परम् । हया हयांश्व॒ समरे रथिनो रथिनस्तथा,नागाश्च समरे उयड़ं ममृदु: शीघ्रगा नृप । हाथी हाथियोंसे भिड़कर एक-दूसरेको संताप देने लगे। उस समरांगणमें घोड़े घोड़ों, रथी रथियों एवं पैदल पैदलसमूहों, अश्वसमुदायों तथा रथों और हाथियोंका भी मर्दन कर रहे थे। नरेश्वर! इसी प्रकार रथी हाथी और घोड़ोंका तथा शीघ्रगामी हाथी उस युद्धस्थलमें हाथी सेनाके अन्य तीन अंगोंको रौंदने लगे
sañjaya uvāca | nāgān nāgāḥ samāsādya vyadhamanta parasparam | hayā hayaṃś ca samare rathino rathinas tathā | nāgāś ca samare yuddhaṃ mamṛduḥ śīghragā nṛpa |
সঞ্জয়ে ক’লে—হাতী হাতীৰ ওচৰলৈ গৈ পৰস্পৰে পৰস্পৰক আঘাত কৰি একে-আনক যন্ত্ৰণা দিলে। ৰণক্ষেত্ৰত ঘোঁৰা ঘোঁৰাৰ সৈতে, ৰথী ৰথীৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হ’ল; আৰু বেগৱান গজসমূহে, হে নৃপ, সেই সমৰৰ গোঁজামিলত শত্রুসেনাক পদদলিত কৰি চূর্ণ-বিচূর্ণ কৰিলে। এইদৰে সেনাৰ প্ৰতিটো অংগই নিজৰ প্ৰতিপক্ষৰ সৈতে জড়াই পৰিল, আৰু ক্ৰোধ-বেগত উন্মত্ত মহাগজে আন বিভাগসমূহৰ ওপৰতো ধাৱমান হ’ল।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse primarily functions as vivid battlefield reportage rather than moral instruction: it underscores how war collapses order into mutual harm, where even the organized ‘fourfold army’ (elephants, chariots, cavalry, infantry) becomes a scene of indiscriminate crushing and reciprocal suffering.
Sañjaya describes the clash of the opposing armies: elephants collide with elephants, horses with horses, and chariot-fighters with chariot-fighters, while swift elephants trample and crush troops amid the tumult of the fight.