Shloka 62
द्रौपदेयास्तथा शूरा माद्रीपुत्रो च पाण्डवौ । राजन! तब राजा युधिष्ठिर लजाते हुए-से तुरंत रणभूमिसे भाग गये। राजाको रणक्षेत्रसे हटा हुआ जानकर चेदि, पाण्डव और पांचाल वीर, महारथी सात्यकि, द्रौपदीके शूरवीर पुत्र तथा पाण्डुनन्दन माद्रीकुमार नकुल-सहदेव भी धर्म-मर्यादासे कभी च्युत न होनेवाले युधिष्ठिरके पीछे-पीछे चल दिये || ६०-६१ $ ।। ततो युधिष्ठिरानीकं दृष्टवा कर्ण: पराड्मुखम्
drauapadeyās tathā śūrā mādrīputraś ca pāṇḍavau | rājan! tataḥ rājā yudhiṣṭhiraḥ lajjāyamāna iva tūrṇaṃ raṇabhūmeḥ palāyitaḥ | rājānaṃ raṇakṣetrāt apasṛtaṃ jñātvā cedi-pāṇḍava-pāñcāla-vīrāḥ, mahārathaḥ sātyakiḥ, draupadyāḥ śūrāḥ putrāḥ, tathā pāṇḍunandanaḥ mādrīkumāraḥ nakula-sahadevau api dharma-maryādāsu kadācit acyutaṃ yudhiṣṭhiram anugacchan || 60–61 || tato yudhiṣṭhirānīkaṃ dṛṣṭvā karṇaḥ parāṅmukham …
সঞ্জয়ে ক’লে—দ্ৰৌপদীৰ শূৰ পুত্ৰসকল আৰু মাদ্ৰীপুত্ৰ পাণ্ডৱদ্বয় (নকুল-সহদেৱ)ও। তেতিয়া ৰজা যুধিষ্ঠিৰ যেন লাজত আচ্ছন্ন হৈ দ্ৰুতগতিতে ৰণক্ষেত্ৰৰ পৰা আঁতৰি গ’ল। ৰজাই যুদ্ধক্ষেত্ৰ ত্যাগ কৰিছে বুলি জানি চেদি, পাণ্ডৱ আৰু পাঞ্চালৰ বীৰসকল, মহাৰথী সাত্যকি, দ্ৰৌপদীৰ পৰাক্ৰমী পুত্ৰসকল আৰু পাণ্ডুৰ মাদ্ৰীপুত্ৰ নকুল-সহদেৱ—ধৰ্ম-মৰ্যাদা কেতিয়াও নলঙ্ঘা যুধিষ্ঠিৰৰ পিছে পিছে চলিল। তাৰপিছত যুধিষ্ঠিৰৰ সেনা যুদ্ধৰ পৰা বিমুখ হোৱা দেখি কৰ্ণ…
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid catastrophic pressure, the epic frames Yudhiṣṭhira as one who does not abandon dharma’s limits; the scene highlights the tension between kṣatriya valor and ethical self-restraint, and shows how a leader’s moral state (shame, hesitation) immediately shapes the conduct of allies who remain loyal to him.
Sañjaya reports that Yudhiṣṭhira, seemingly ashamed, withdraws quickly from the battlefield. Recognizing his retreat, allied contingents—Cedi, Pāṇḍava, and Pāñcāla warriors—along with Sātyaki, Draupadī’s sons, and Nakula-Sahadeva follow him. The next line indicates Karṇa notices Yudhiṣṭhira’s army turned away.