Shloka 6
अस्त्रयुद्धे द्रौणिपार्थसंघर्षः — Karṇa’s Bhārgavāstra and the Search for Yudhiṣṭhira
Chapter 45
सर्वनिव महेष्वासानजय्यानमरैरपि । के च प्रपक्षौ पक्षौ वा मम सैन्यस्थ संजय,धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! राधापुत्र कर्णने देवताओंके लिये भी अजेय तथा भीमसेनद्वारा सुरक्षित धृष्टद्युम्म आदि सम्पूर्ण महाधनुर्धर पाण्डव-वीरोंके जवाबमें किस प्रकार व्यूहका निर्माण किया? संजय! मेरी सेनाके दोनों पक्ष और प्रपक्षके रूपमें कौन- कौनसे वीर थे?
sañjaya uvāca |
ke ca prapakṣau pakṣau vā mama sainyastha dhṛtarāṣṭra uvāca—
sañjaya! rādhāputraḥ karṇo devatānām api ajayyaḥ, tathā bhīmasenena parirakṣitān dhṛṣṭadyumnādīn sarvān mahā-iṣvāsān pāṇḍava-vīrān prati kathaṃ vyūhaṃ vyaracayata? sañjaya! mama sainyasya pakṣa-prapakṣa-rūpeṇa ke ke vīrā āsan?
সঞ্জয়ে ক’লে—ধৃতৰাষ্ট্ৰে সুধিলে—“সঞ্জয়! ৰাধাপুত্ৰ কৰ্ণ, যি দেৱতাসকলৰ বাবেও অজেয়, ভীমসেনৰ ৰক্ষাত থকা ধৃষ্টদ্যুম্ন আদি সকলো মহাধনুৰ্ধৰ পাণ্ডৱ-বীৰৰ প্ৰত্যুত্তৰত কেনেকৈ যুদ্ধব্যূহ ৰচনা কৰিলে? আৰু সঞ্জয়, মোৰ সেনাত ব্যূহৰ দুটা পক্ষ আৰু প্ৰপক্ষ ৰূপে কোন কোন বীৰ থিয় হৈছিল?”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the ethical tension of kingship in war: a ruler’s anxiety turns to questions of tactical arrangement and reliance on champions. It implicitly shows how attachment and fear can narrow attention to military advantage, even as the larger dharmic consequences of the conflict loom.
Dhritarashtra questions Sanjaya about Karna’s tactical response—how Karna arranged a battle formation to meet the Pandava great archers (notably Dhrishtadyumna) who are said to be protected by Bhima, and which Kaurava warriors were positioned as the wings and supporting wings of that formation.