Shloka 9
Adhyāya 41 — Kṛṣṇa’s Battlefield Briefing and the Renewal of the Great Engagement
अन्यत्र तस्मात् तव मृत्युकाला- दब्राद्माणे ब्रह्म न हि ध्रुवं स्यात् । तदद्य पर्याप्तमतीव चास्त्र- मस्मिन् संग्रामे तुमुलेडतीव भीमे,“तेरी मृत्युके समयको छोड़कर अन्य अवसरोंपर ही यह अस्त्र तेरे काम आ सकता है; क्योंकि ब्राह्मणेतर मनुष्यमें यह ब्रह्मास्त्र सदा स्थिर नहीं रह सकता।” वह अस्त्र आज इस अत्यन्त भयंकर तुमुल संग्राममें पर्याप्त काम दे सकता है
sañjaya uvāca |
anyatra tasmāt tava mṛtyu-kālād abrāhmaṇe brahma na hi dhruvaṁ syāt |
tad adya paryāptam atīva cāstram asmin saṅgrāme tumule ’tīva bhīme ||
মৃত্যুকালৰ বাহিৰে আন সময়ত এই অস্ত্ৰ তোমাৰ কামত লাগিব পাৰে; কিয়নো ব্ৰাহ্মণ নহোৱা মানুহৰ ভিতৰত ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ সদায় দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ নাথাকে। তথাপি আজি এই অতি ভয়ংকৰ, তুমুল যুদ্ধত এই অস্ত্ৰেই যথেষ্ট হ’ব পাৰে।
संजय उवाच
Educational Q&A
Extraordinary power (like the Brahmāstra) is not merely a tool of victory; it demands inner qualification and restraint. The verse links efficacy and stability of such a weapon to adhikāra (fitness), implying that without the requisite discipline, even supreme force is unreliable and ethically perilous.
Sañjaya reports a warning/assessment about the Brahmāstra: apart from the destined moment of death, it may help at other times, yet it does not remain firmly ‘established’ in a non-brāhmaṇa. Still, in the present terrifying, chaotic battle, it is said to be sufficient for the immediate need.