Shloka 22
कर्णेन युधिष्ठिरानीकविदारणम् / Karṇa’s Breach of Yudhiṣṭhira’s Battle-Line
कूबरश्न रथस्यासीद् वासुकिर्भुजगोत्तम: । अपस्करमधिष्ठाने हिमवान् विन्ध्यपर्वत: । उदयास्तावधिष्ठाने गिरी चक्कुः सुरोत्तमा:
kūbaraś ca rathasyāsīd vāsukir bhujagottamaḥ | apaskaram adhiṣṭhāne himavān vindhyaparvataḥ | udayāstāv adhiṣṭhāne girayaś cakruḥ surottamāḥ | nakṣatrāṇāṃ samūha īṣādaṇḍaḥ kṛtayugaś ca yūkarūpaṃ dhārayām āsa |
দুৰ্যোধনে ক’লে— সেই ৰথৰ কূবৰ (অগ্ৰ/মধ্য আধাৰ) ভুজগোত্তম নাগৰাজ বাসুকি হ’ল। হিমবান (হিমালয়) আৰু বিন্ধ্য পৰ্বত অপস্কৰ আৰু পিছফালৰ আধাৰ-কাঠ ৰূপে স্থিত হ’ল। শ্ৰেষ্ঠ দেৱতাসকলে উদয়াচল আৰু অস্তাচলক চক্ৰৰ আধাৰ-কাঠ কৰি গঢ়িলে। নক্ষত্ৰসমূহ ঈষাদণ্ড (ধুৰা) হ’ল, আৰু কৃতযুগে জুৱাৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse uses cosmic symbolism to show how leaders can frame human conflict as ‘world-order’ or destiny. Ethically, it cautions that grand rhetoric may mask personal ambition: invoking the universe does not by itself establish dharma; actions and motives must still be judged.
Duryodhana describes a magnificent, mythic chariot (or chariot-structure) whose components are formed from cosmic and geographic entities—Vāsuki, the Himalaya and Vindhya, the Udaya and Asta mountains, the stars, and even the Kṛta Yuga—thereby elevating the battle’s imagery to a universal scale.