Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

कर्णार्जुनयुद्ध-प्रवृत्तिः

Renewal of the Karṇa–Arjuna Engagement at Day’s End

प्रमुखे वर्तमान तु द्विपं वज्गस्य सात्यकि: । नाराचेनोग्रवेगेन भित्त्वा मर्माण्यपातयत्‌,इसी समय सात्यकिने अपने सामने उपस्थित हुए वंगराजके हाथीके मर्मस्थानोंको भयंकर वेगवाले नाराचसे विदीर्ण करके उसे धराशायी कर दिया

pramukhe vartamānaṃ tu dvipaṃ vaṅgasya sātyakiḥ | nārācenogravegena bhittvā marmāṇy apātayat ||

সঞ্জয়ে ক’লে— তেতিয়া অগ্ৰভাগত উপস্থিত বংগৰাজৰ গজটোৰ সন্মুখীন হৈ সাত্যকিয়ে ভয়ংকৰ বেগৰ নাৰাচে তাৰ মর্মস্থান বিদীৰ্ণ কৰি সেই মহাগজক ভূমিসাৎ কৰিলে।

प्रमुखेin front / at the forefront
प्रमुखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रमुख
FormNeuter, Locative, Singular
वर्तमानम्present / standing (there)
वर्तमानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवर्तमान
FormMasculine, Accusative, Singular
तुbut / indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
द्विपम्elephant
द्विपम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्विप
FormMasculine, Accusative, Singular
वङ्गस्यof Vanga (the king of Vanga)
वङ्गस्य:
TypeNoun
Rootवङ्ग
FormMasculine, Genitive, Singular
सात्यकिःSātyaki
सात्यकिः:
Karta
TypeNoun
Rootसात्यकि
FormMasculine, Nominative, Singular
नाराचेनwith a nārāca (iron arrow)
नाराचेन:
Karana
TypeNoun
Rootनाराच
FormMasculine, Instrumental, Singular
उग्रवेगेनwith terrible speed
उग्रवेगेन:
Karana
TypeAdjective
Rootउग्रवेग
FormMasculine, Instrumental, Singular
भित्त्वाhaving pierced / having split
भित्त्वा:
TypeVerb
Rootभिद्
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
मर्माणिvital spots
मर्माणि:
Karma
TypeNoun
Rootमर्मन्
FormNeuter, Accusative, Plural
अपातयत्caused to fall / felled
अपातयत्:
TypeVerb
Rootपत्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada, Yes (णिच्)

संजय उवाच

S
Sañjaya
S
Sātyaki (Yuyudhāna)
V
Vaṅga (kingdom/people)
V
Vaṅga king’s elephant
N
nārāca (arrow)

Educational Q&A

The verse highlights the harsh kṣatriya ethic in war: decisive action and precise knowledge of vulnerable points (marmas) are used to neutralize major threats like war-elephants, prioritizing protection of one’s forces and the turning of battle momentum.

Sañjaya reports that Sātyaki confronts the Vaṅga king’s elephant at the front line and, with a fast and powerful nārāca arrow, pierces its vital points and brings it down.