Shloka 6
दुर्योधनकवचविमर्शः
Duryodhana’s Armor and the Tactical Reassessment
रथाश्वनरनागानां प्रवृत्तमधरोत्तरम् । क्रव्यादानां प्रमोदार्थ यमराष्ट्रविवृद्धये,मांसभक्षी प्राणियोंके आनन्द और यमराजके राज्यकी वृद्धिके लिये रथ, घोड़े, मनुष्य और हाथियोंके नीचे-ऊपरके ओषछ्ठ फड़कने लगे
sañjaya uvāca | rathāśvanaranāgānāṃ pravṛttam adharottaram | kravyādānāṃ pramodārthaṃ yamarāṣṭravivṛddhaye |
সঞ্জয়ে ক’লে—সেই যুদ্ধত ৰথ, অশ্ব, নৰ আৰু গজৰ মাজত কোলাহল ঢৌৰ দৰে কেতিয়াবা উঠি, কেতিয়াবা নামি আহিল; যেন ই মাংসভোজী গিধ-শিয়ালক আনন্দ দিয়া আৰু মৃত্যুৰ অধিপতি যমৰ ৰাজ্য বৃদ্ধি কৰা উদ্দেশ্যেই উদ্ভৱ হৈছিল।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral cost of war: mass violence does not merely decide victory and defeat; it feeds death itself (Yama’s realm) and invites scavengers, highlighting impermanence and the karmic gravity of slaughter.
Sañjaya describes the battlefield’s surging commotion among chariots, horses, warriors, and elephants. The scale of carnage is implied by the presence and ‘delight’ of carrion-eaters and by the metaphor that Yama’s dominion is being enlarged.