Shloka 36
Subhadrā-vilāpaḥ — Subhadrā’s Lament for Abhimanyu
Droṇa-parva 55
(नारद उवाच त्यज शोकं॑ महाराज वैक्लव्यं त्यज बुद्धिमन् । न मृत: शोचतो जीवेन्मुह्मतो वा जनाधिप ।। नारदजी बोले--महाराज! शोकका त्याग करो! बुद्धिमान् नरेश! व्याकुलता छोड़ो! जनेश्वर! कोई कितना ही शोक क्यों न करे या दु:खसे मूर्च्छित क्यों न हो जाय, इससे मरा हुआ मनुष्य जीवित नहीं हो सकता। त्यज मोहं नृपश्रेष्ठ न हि मुहान्ति त्वद्विधा: । धीरो भव महाराज ज्ञानवृद्धोडसि मे मतः ।।) नृपश्रेष्ठ! मोह त्याग दो! तुम्हारे-जैसे पुरुष मोहित नहीं होते हैं। महाराज! धैर्य धारण करो! मैं तुम्हें ज्ञानमें बढ़ा-चढ़ा मानता हूँ। कामानामवितृप्तस्त्वं सृूजजयेह मरिष्यसि
nārada uvāca | tyaja śokaṃ mahārāja vaiklavyaṃ tyaja buddhiman | na mṛtaḥ śocato jīven muhyato vā janādhipa || tyaja mohaṃ nṛpaśreṣṭha na hi muhyanti tvadvidhāḥ | dhīro bhava mahārāja jñānavṛddho ’si me mataḥ || kāmānām avitṛptas tvaṃ sṛñjayeha mariṣyasi ||
নাৰদে ক’লে—“মহারাজ, শোক ত্যাগ কৰা; বুদ্ধিমান নৃপতি, এই ব্যাকুলতা পৰিত্যাগ কৰা। হে জনাধিপ, কোনোবাই কিমানেই বিলাপ কৰক, মৃত ব্যক্তি জীৱিত নহয়; মোহত মূৰ্ছিত হ’লেও নহয়। নৃপশ্ৰেষ্ঠ, মোহ ত্যাগ কৰা; তোমাৰ দৰে পুৰুষ ভ্ৰমে পৰাভূত হ’বলৈ নহয়। মহাৰাজ, ধৈৰ্য ধৰা; মোৰ মতে তুমি জ্ঞানত বৃদ্ধ। কিন্তু হে সৃঞ্জয়, কামনাত অতৃপ্ত হৈ থাকিলে তুমি ইয়াতেই বিনষ্ট হ’বা।”
(नारद उवाच
Educational Q&A
Grief and mental collapse cannot reverse death; therefore a ruler should abandon delusion, cultivate steadiness, and restrain insatiable desire, which leads to ruin.
The sage Nārada addresses a grieving king, urging him to stop lamentation, regain composure befitting a noble ruler, and warning that unchecked craving and agitation will bring destruction.